چاپ

چاپ نخست: آذر ماه 13۹۰

شابک:۹ ـ ۱۶۴ ـ ۵۲۶ ـ ۹۶۴ ـ ۹۷۸

قیمت: ۳۰۰۰ تومان

خرید

 
نگاهی تحلیلی به کنفرانسهای صلح مربوط به افغانستان
 
نظارت و اجرا: موسسه ابرار معاصر تهران ـ معاونت پژوهشی
انتشارات موسسه ابرار معاصر تهران، بولتن تحقیق و پژوهش
کد بازیابی در کتابخانه دیجیتالی دید: 1D141E2
 
 از سال 2001 تا دسامبر 2011، درمجموع یازده کنفرانس بین‌المللی با محوریت افغانستان در نقاط مختلف جهان برگزار شدهاند که با توجه به پیش‌زمینه‌های این کنفرانسها و محورهای اصلی آنها میتوان گفت دو کنفرانس استانبول (دوم نوامبر 2011) و بن دوم (پنجم دسامبر 2011) به دلایل متعددی اهمیت چشمگیری داشته‌اند. کنفرانس استانبول نماد اتحاد کشورهای منطقه، به‌ویژه پس از سالها رقابت و کشمکش فرسایشی میان پاکستان و هند بر سر نفوذ در افغانستان و تلاش برخی دولتهای منطقه برای حذف ایران از معادلات قدرت در افغانستان بود. کنفرانس بین‌المللی بن دوم نیز که پنجم دسامبر 2011 در پترزبرگ (محل برگزاری اجلاس بن اول) برگزار شد، درحقیقت همان اهداف کنفرانس بن اول را دنبال می‌کرد که عبارت بودند از: تلاش برای تشکیل یا بهبود زیرساختهای اقتصادی، سیاسی و اداری افغانستان، جذب حداکثری کمکهای مالی برای تأسیس ارتش و پلیس ملی افغان، و تأمین امنیت در این کشور ازطریق جلب نظر گروههای سیاسی و نظامی مخالف دولت برای همکاری در ساختار سیاسی و امنیتی این کشور.

هدف اصلی کنفرانس استانبول در نوامبر 2011 این بود که کشورهای منطقه و همسایگان افغانستان به همکاریهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی با دولت افغانستان ترغیب شوند. در این کنفرانس چهارده کشور ایران،پاکستان، افغانستان، چین، هند، روسیه، عربستان، امارات متحده عربی، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ترکیه، و نمایندگان و ناظران بسیاری از نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی شرکت داشتند.


بیانیة پایانی این نشست در 23ماده به موضوعاتی همچون: اعتمادسازی کشورهای همسایه، صدور روادید برای شهروندان افغان، تأمین امنیت مرزها و توسعه تجارت با افغانستان، جلوگیری از نقض تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی این کشور، مبارزه با تروریسم و کشت و قاچاق انواع مواد مخدر، گسترش همکاریهای منطقه‌ای و تأسیس مراکز مشترک در افغانستان به منظور ارتقای سطح مبادلات آموزشی، فرهنگی و رسانهای اختصاص داشت. یکی از حساس‌ترین نکاتی که در بیانیه پایانی گنجانده شد، اشاره ضمنی به موضوع پیمان مشارکت راهبردی آمریکا و افغانستان با تأکید بر این نکته بود که روابط افغانستان با هر کشوری، برضد کشور دیگری نخواهد بود.


دولت افغانستان اجلاس استانبول را رویدادی مهم در راستای تلاشهای خود برای هماهنگی و همکاری منطقه‌ای ارزیابی کرده است. ارزیابی صاحبنظران از این کنفرانس با بیم و امیدهای بسیاری همراه بوده است و به باور برخی تحلیلگران، سیاستهای متناقض آمریکا تردیدها را درباره دستاوردهای این کنفرانس افزایش میدهد. گروهی دیگر از تحلیلگران سیاسی هم مشکل اصلی منطقه را سیاستهای ارتش پاکستان و «ISI» میدانند و برایننظرند که تا وقتی نگرانیهای پاکستان درباره نوار مرزی مشترک با افغانستان حل نشود، نمی‌توان به پذیرش تقویت روند صلح در این کشور ازسوی اسلام‌آباد امیدوار بود.


حدود یک ماه پس از کنفرانس استانبول، روز پنجم دسامبر 2011 شهر بن میزبان اجلاسی بین‌المللی با حضور مقامات ارشد نود کشور جهان بود. این کشورها یا همسایگان افغانستانند و یا به نوعی از قدرتهای منطقه‌ای و جهانی ذینفع و صاحب نفوذ در این کشور به‌شمار میروند. در کنفرانس بن دوم، برای اولین‌بار افغانها با میزبانی دولت آلمان اجلاسی بین‌المللی را در سطحی گسترده برگزار کردند.


بااینحال به نظر میرسد پس از ده سال، افغانها همچنان در دوران گذار و تثبیت به سر میبرند و شرایط افغانستان کماکان اقتضا میکند که نشستهای بین‌المللی درمورد این کشور مانند کنفرانس بن دوم با دستور کارهای امنیتی برگزار گردند. مقامات افغان و غربی تا اواخر سپتامبر 2011 به انحای مختلف از احتمال یا لزوم مشارکت نمایندگان طالبان در کنفرانس بن دوم سخن میگفتند که این ازنظر تحلیلگران به معنای پذیرش شکست در برابر طالبان و گامی به عقب بود، آنهم در شرایطی که طی چند ماه اخیر بر شدت حملات انتحاری و عملیات نظامی طالبان در کابل و ولایات مختلف افغانستان افزوده شده است.


در چنین شرایطی و با توجه به چنددستگی‌های جامعه جهانی درباره افغانستانبه نظر میرسد دستاوردهای کنفرانس بین‌المللی بن برآیند اجماع نود کشور حاضر در آن نباشد. هرچند مقامات ارشد پاکستان از لزوم همکاری همسایگان و دولتهای منطقه برای تثبیت اوضاع افغانستان و خروج بیگانگان سخن میگویند، تغییری در مواضع اسلام‌آباد مشاهده نمی‌شود. در برابر این سیاست دوگانه، موضع‌گیری کشورهایی مانند ایران قابل توجه است که همیشه از ضرورت همکاری منطقه‌ای واقعی و عملی برای حل معضلات کشورهای بحران‌زدهای چون افغانستان سخن گفته‌اند و گامهای عملی نیز در این عرصه برداشته‌اند.


از این گذشته، دو رویداد پیش از کنفرانس بن دوم سبب شد تردیدهایی بر این کنفرانس و نتایجش سایه افکند: اول، برگزاری لویه جرگه سنتی در افغانستان و تأکید بر لزوم انعقاد پیمان مشارکت راهبردی بین افغانستان و آمریکا، و دوم، کشته شدن 25 سرباز پاکستانی مستقر در مرز این کشور با افغانستان به‌ دلیل حمله بالگردهای ناتو، که سبب انصراف پاکستان از شرکت در کنفرانس بن دوم شد. مهمترین دستاورد افغانستان از این کنفرانس، تعهد جامعه بین‌الملل برای ادامه کمکها به این کشور پس از سال 2014 تا یک دهه دیگر (تا سال 2024) بود و در بیانیه پایانی ضمن برشمردن تعهدات متقابل در پنج محور: حکمرانی، امنیت، فرایند صلح، توسعه اقتصادی و اجتماعی، و همکاری منطقه‌ای، به شماری از کنفرانسهای دیگر اشاره شد که در سال آینده برای پیگیری روند بن برگزار خواهند شد. با اینهمه، کنفرانس بین‌المللی بن دوم نیز درصورت ادامه سیاستهای ناکارآمد و غیرشفاف دولت اوباما، عدم پایبندی جامعه بین‌الملل به تعهد به ادامه کمک به افغانها و اصرار پاکستان بر رویه‌های فعلی خود مانند: اجلاس منطقه‌ای استانبول با چالش و ناکامی همراه خواهد بود. 

 
فهرست

مقدمه 

نگاهی به پیشینه کنفرانسهای مختلف افغانستان

کنفرانس استانبول؛ مقدمه‌ای بر کنفرانس بن 


الف) اهداف کنفرانس 


ب) روند برگزاری کنفرانس 

ج) تأملی بر مفاد اعلامیه پایانی کنفرانس 

د) دستاوردها و پیامدهای کنفرانس استانبول


ارزیابی دولت افغانستان 


ارزیابی شرکت‌کنندگان 
 
ارزیابی طالبان 
 
ارزیابی تحلیلگران 
 
کنفرانس بین‌المللی بن 

برگزاری کنفرانس بن دوم 

نتیجه‌گیری 
 
پی‌نوشتها