چاپ

چاپ نخست: سال 1380

شابک: -

قیمت: 2900 تومان 
 
خرید

 
عملیات آژاکس
 
بخش ترجمه: ابوالقاسم راه‌چمنی
بخش پژوهش: سجاد راعی
انتشارات موسسه ابرار معاصر تهران، کتاب تخصصی
 
تاریخ ایران، به خصوص تاریخ معاصر، همواره دو مشخصه‌ی بارز داشته است. نخستین مشخصه، مجاهدت ملت ایران برای کسب استقلال، آزادی و کرامت انسانی با درون مایه‌ی دینی و با الهام از مکتب تشیع بوده است که در این راه جان، مال و حیثیت بسیاری از توده‌های ملت ایران و پیشتازان مبارز به خطر افتاده و حتی نابود شده است. دومین مشخصه، تلاش استعمار خارجی با ابزار استبداد داخلی برای محروم ساختن ملت و کشور ایران از سه خواسته‌ی طبیعی و اساسی یاد شده است که جزو ابتدایی‌ترین حقوق اساسی ملت‌ها و کشورها به حساب می‌آید. اگرچه در این چارچوب، استعمارگران بی‌شماری با هزینه کردن منابع داخلی و مکیدن خون ایرانیان و دزدی از سفره‌ی بی‌توشه‌ی آنان در جهت چپاول این کشور اقدام نمودند، اما ملت و تاریخ این سرزمین هیچگاه نام و یاد دو کشور استعمارگر انگلیس و آمریکا را از یاد نخواهد برد. زیرا تاریخ ایران مملو از حوادث تلخ ناشی از مداخلات آشکار و وسیع این دو کشور در سرزمین خود بوده است و هر یک سال‌های متمادی این کشور پهناور، غنی و با فرهنگ را از مسیر پیشرفت و توسعه‌ی مادی و معنوی باز داشتند.

آمریکا که تا اواخر دهه‌ی 1320 هیچگونه سابقه‌ی استعماری در ایران نداشت، ورود خود به این سرزمین را با کودتای ننگین 28 مرداد آغاز کرد و سرمنشأ خسارات جبران‌ناپذیری گردید. در پی این واقعه و پس از حدود پنجاه سال، با انتشار اسناد کودتای 28 مرداد در سال 2000 میلادی و پس از آن، اعتراف رسمی دولت آمریکا مبنی بر طرح‌ریزی و اجرای کودتا خود گویای اقدام آن کشور علیه استقلال ایران است. به علاوه نشان‌دهنده‌ی آن است که دولت آمریکا در حالی‌که در آن زمان داعیه‌ی دمکراسی داشته است خود به طور مستقیم و بدترین شکل ممکن اقدام به سرنگونی دولت منتخب مردم ایران کرده است.


مجموعه‌ی اسناد کودتا به خصوص مطالب مربوط به طراحی و اجرای عملیات نظامی، اقدامات اطلاعاتی و عملیات روانی؛ نکات عبرت‌آموز در خور توجهی دارد.


ناشر تلاش کرده است کتاب حاضر را که دارای صبغه‌ی تاریخی است با مرکزیت موضوع براندازی تبیین و منتشر کند. این کتاب به دو بخش ترجمه و پژوهش تقسیم شده است. در بخش ترجمه، فصل‌بندی و دسته‌بندی اسناد با توجه به موضوع براندازی صورت گرفته است و در بخش پژوهش، برای آنکه جوانب مختلف عملیات براندازی بیشتر مورد کاوش قرار گیرد، محورهای عمده‌ای مانند نقش حزب توده، مطبوعات، اوباش، نظامیان، روحانیت، افکار عمومی و ... با محوریت براندازی نقد و بررسی شده است.

فهرست

یادداشت ناشر 7

بخش اول

فصل اول : طرح مقدماتی عملیات آژاکس 9
اقدامات اولیه:  11
1. اعطای کمک‌های مالی موقت به مخالفان 11
2. جلب همکاری شاه 11
توافقات بازاهدی  13
ارتباط با مجلس  13
ارتباط با رهبران مذهبی  14
ارتباط با بازار  14
حزب توده  14
برنامه‌های مطبوعاتی و تبلیغاتی  15
ارتباط با قبایل  15
چگونگی اجرای روش براندازی شبه قانونی  15
 
فصل دوم: طرح اجرایی عملیات آژاکس  17
طرح عملیاتی  18
1. پشتیبانی مقدماتی از جناح مخالف دولت مصدق  18
2. نقش شاه به عنوان مرکز ثقل مخالفان  19
3. توافقات صورت گرفته با زاهدی  22
4. سازماندهی عملیات براندازی  23
الف. سازماندهی اجرای کودتا  24
ب. سازماندهی ابراز نارضایتی عمومی برضد مصدق قبل از کودتا  26
برآورد میزان احتمال موفقیت عملیات  32

فصل سوم: گزارش دونالد ویلبر از کودتای 28 مرداد  35
یادداشت مورخ  35
خلاصه  36
گام‌های آغازین  43
طراحی نقشه  46
تأیید و تثبیت طرح عملیاتی  52
تصمیم‌گیری و آغاز فعالیت‌ها  54
در تنگنا گذاشتن شاه  59
نخستین تلاش  72
شکست ظاهری 75
شاه پیروز است 90
گزارش به لندن 101 
آموزه‌های عملیات 106

فصل چهارم: طراحی بعد نظامی عملیات 117

فصل پنجم: ارزیابی نظامی عملیات 129
سنجش افراد 129
اطلاعات نظامی، اصلی برای عملیات براندازی دولت مخالف 134
طراحی نظامی عملیات، مبنای اصلی کودتا 139
یاداشت غیر رسمی وزارت خارجه‌ی انگلیس
در تاریخ بیست و سوم جولای 1953  145

بخش دوم

نفت یا کمونیسم؟ 149
توافق بر سر زاهدی  154
حرکت شاه  156
براندازی شبه قانونی  160
آیت‌الله العظمی بروجردی و کودتا  164
مطبوعات و کودتای 28 مرداد 1332  167
ایلات و عشایر و کودتای 28 مرداد 1332  185
اوباش و کودتای 28 مرداد 1332 191
نظامیان و کودتای 28 مرداد 1332 197
به نام مردم، برضد مردم  207
چه باید می‌کرد؟  221
طرح جایگزینی «امینی ـ قشقایی» 227
علل عدم همراهی آمریکا با مصدق 230
منافع نفتی  230
تلاش‌های دیپلماتیک انگلیس 232
منافع استراتژیکی مشترک 233
فشارهای دیپلماتیک 234
خطر نفوذ کمونیسم در ایران  235

ضمایم
کتابشناسی 239
نمایه 243
عکس 249