پشتیبانی فرانسه از دولت فلسطین: طرح فرانسوی موازی یا جایگزین «معاملۀ قرن آمریکا»

طاهره مقری مؤذن
22 آبان 97


بافتار موضوعی: معاملۀ قرن آمریکایی
پس از آنکه استیو بنن، یکی از مشاوران اسبق ترامپ، نویسندۀ کتاب «آتش و خشم: کاخ سفید ترامپ»‌ عنوان کرد که آمریکا تمهیدی برای پایان دادن به مسئله فلسطین درنظر گرفته و آن الحاق کرانۀ باختری به اردن و نوار غزه به مصر است، زمزمه‌هایی درخصوص وجود این طرح پدیدار شد. با تغییر سفارت آمریکا از تل‌آویو به بیت‌المقدس، رویکرد تهاجمی‌تر رژیم صهیونیستی، و تغییراتی مانند تلاش برای انحلال اونروا (آژانس امدادرسانی و کاریابی برای آوارگان فلسطینی)، بستن نهاد مأموریت فلسطین، خروج رژیم صهیونیستی از یونسکو و شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، و غیره، به‌تدریج این ظن تقویت شد که در پشت‌پرده، احتمال وجود چنین معامله‌ای وجود دارد.
به گفتۀ ناظرانی که بر وجود طرح «معاملۀ قرن آمریکایی» صحه می‌گذارند، از دید ترامپ و نزدیکانش، مصر و اردن یا با این تقدیر کنار خواهند آمد یا در آن غرق خواهند شد. واکنش ترامپ به گفته‌های مشاور اسبق خود، انکار وجود معاملۀ قرن بوده است؛ اما عبدالفتاح السیسی، در سفر به آمریکا برای نخستین‌بار از عبارت معاملۀ قرن استفاده کرد. در هفته‌های اخیر، صحبت از طرح صلح جایگزین یا موازی با این «معاملۀ قرن» ازسوی فرانسوی‌ها مطرح شده است. در نوشتار حاضر، این طرح که هنوز در مرحلۀ شکل‌گیری است بررسی می‌شود.
مأموریت مکرون: به‌رسمیت‌ شناختن دولت فلسطین ازسوی فرانسه
در 15 اکتبر 2018، حامیان فلسطینی فرانسه که حلقۀ قدرتمندی ازلحاظ اندیشه‌ورزی درخصوص فلسطین در فرانسه هستند، در نامه‌ای به امانوئل مکرون عنوان کردند وزیر امور خارجۀ اسپانیا، وزیر امور خارجۀ ایرلند، هر دو با اعلام تلاش برای مذاکره با همتایان اروپایی خود سعی دارند برای به‌رسمیت شناختن فلسطین به «موضع مشترک اروپایی» برسند. به گفتۀ این حامیان، حتی ‌اگر این رویکرد جمعی شکست بخورد، این دو کشور اعلام کرده‌اند همچنان از فلسطین حمایت خواهند کرد. از نظر آنان، اگر فرانسه، فلسطینی را که پس از مذاکرات تعیین خواهد شد به‌رسمیت بشناسد، لوگزامبورگ، بلژیک و اسلوونی هم از این قاعده پیروی خواهند کرد. به گفتۀ آنان، حزب کارگر بریتانیا هم اعلام کرده است اگر فلسطین به قدرت بازگردد، آن را به‌رسمیت خواهد شناخت.
از دید این حامیانِ فلسطین در فرانسه، «هیچ معاملۀ قرن آمریکایی» وجود ندارد، و در نبودِ هیچ چشم‌انداز دیگری، درخواست از فرانسه و رئیس‌جمهور این کشور این است که پاریس خود را به‌عنوان جایگزینی معتبر، به «میانجی‌گری» آمریکایی تحمیل، و از تریبون سازمان ملل متحد، «تقدمِ حق و عدالت» را تصریح کند. به‌نظر می‌رسد حرکت آهسته و تدریجی رژیم صیهونیستی علیه فلسطینیان، با قدرت گرفتن ترامپ همچنان یکنواخت، اما پرشتاب‌تر از گذشته شده است. طبق این نامۀ سرگشاده، پذیرش دولت فلسطین در مرزهای سال 1967 و بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت فلسطین، اولین گام ضروری برای این منظور است. مکرون ازنظر حقوقی و قانونی برای تحقق این امر، به دو قانون مصوب مجلس ملی فرانسه و سنای این کشور در 2 و 11 دسامبر 2014 نیز دسترسی خواهد داشت.
قبول مأموریت: واکنش مکرون به این درخواست
برای رئیس‌جمهور جوان فرانسه هیچ پرونده‌ای آن اندازه کوچک نیست که با بی‌اعتنایی فرانسه مواجه شود یا نیازمند مداخله و وساطت این کشور نباشد؛ بنابراین، بی‌تردید پیشنهاد پیگیری مسئلۀ صلح فلسطین، آن فرصت ناب و دیرانتظاری است که او با آغوش باز به استقبال آن خواهد رفت.
گفته شده است مکرون از اواخر اوت 2018، از کابینۀ خود درخواست کرده است با تحقیق درباره صلح فلسطین، ابتکاراتی را دراین‌خصوص مطرح کنند. طرح صلح فرانسه برای فلسطین قرار است در ماه‌های آتی، درصورتی‌که آمریکا از طرح صلح خود پرده برندارد اعلام شود. نتانیاهو نیز در 11 نوامبر به فرانسه سفر خواهد کرد و مکرون میزبان او خواهد بود. گفتگوهای تلفنی و رودررویی نیز بین ترامپ و مکرون صورت گرفته است که در آن، نتانیاهو مانع پیشبرد طرح صلح معرفی شده است. به‌نظر می‌رسد در آمریکا، دنبال کردن طرح معاملۀ قرن بیشتر در حوزۀ اختیارات جرد کوشنر، داماد یهودی ترامپ است که از فلسطینیان خواسته است جدی‌تر به طرح صلح آمریکایی توجه کنند و آن را بدون مطالعه رد نکنند.
رویکرد آمریکا درقبال تشکیلات خودگردان بسیار شدید بوده است. ریاض ‌المالکی، نخست‌وزیر تشکیلات خودگران فلسطین نیز در واکنش به طرح آمریکایی گفته است مردم فلسطین اجازۀ عملیاتی شدن آن را نخواهند داد. درمقابل، اخیراً امانوئل مکرون هیئتی را به رام‌الله فرستاده است تا پیامی را به محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین برسانند. محتوای این پیام هنوز روشن نیست و تحرکات داخلی در فرانسه حاکی از آن است که مکرون تلاش دارد به آمریکا فشار بیاورد. او اعلام کرده است چنانچه آمریکا طرح صلح خود را علنی نکند، فرانسه از طرح صلح جایگزین خود پرده برخواهد داشت.
در این‌‌شرایط که با مرگ خاشقجی و بی‌اعتباری عربستان سعودی در فضای رسانه‌ای فرانسوی همزمان بوده است، ناراضیان نزدیکیِ بن‌ سلمان به رژیم صهیونیستی در فرانسه نیز فرصتی برای ابراز مخالفت خود یافته‌اند. روزنامۀ چپ‌گرای لوموند در توئیت خود عنوان کرده است «تازمانی‌که نتانیاهو در رأس قدرت است، هیچ‌یک از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، رژیم صهیونیستی را به‌رسمیت نخواهند شناخت.» بازی رسانه‌ای رژیم صهیونیستی نیز قدرتمند ارزیابی می‌شود.
درعین‌حال‌که نتانیاهو تلاش دارد کشورها را هرچه بیشتر به تغییر سفارت خود به بیت‌المقدس تشویق کند، اگرچه در فضای رسانه‌ای فرانسه، حمایت از دولت فلسطین مشهود است، ضرورت دارد یادآوری شود رسانه‌هایی که درمورد طرح صلح فرانسوی قلم زده‌اند، اغلب صهیونیستی هستند. بنابراین، این احتمال وجود دارد که صهیونیست‌ها خود به شلوغ‌تر شدن اوضاع دست زده باشند و این مطالبه‌ای از آمریکا برای شتاب بخشیدن به طرح معاملۀ قرن باشد.
برای ماه‌های پیشِ رو، باید منتظر بسط و توضیح معاملۀ قرن آمریکایی، طرح صلح جایگزین فرانسوی، واکنش فلسطینی و رژیم صهیونیستی بود و البته هنوز لازم است این مهم که واکنش مصر و اردن درمورد طرح‌های آتی چه خواهد بود روشن شود.