مروری بر سفر وزیر خارجه چین به آمریکا و حضور در نشست سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در شهر نیویورک

احسان صادقی چیمه
16 مهر 97


هفتادوسومین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد درحالی برگزار شد که مسئله تلاش برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی که یکی از مأموریت‌های اصلی سازمان ملل متحد مندرج در منشور این سازمان است تحت تأثیر اقدامات و کنش‌های یکجانبه‌گرایانه بازیگری همچون ایالات متحده آمریکا قرار گرفته است. همزمان کشورها و مقامات شرکت‌کننده در این نشست سالیانه راهکارهای خود را به‌منظور انجام این امر مهم که همان حفظ صلح و امنیت بین‌المللی است ارائه دادند و با دیگر همتایان خود به اشتراک گذاشتند. اکنون آمریکا، که خود از پایه‌گذاران نظام و منشور ملل متحد بوده است، با اتخاذ برخی سیاست‌ها ـ همان‌طور که پیشتر نیز گفته شد ـ نظم موردنظر برپایه چندجانبه‌گرایی را درمعرض خطر قرار داده است؛ اما در طرف مقابل، برخی طرف‌های ذی‌نفع در نظم موردنظر تلاش دارند که با بهره‌برداری از فضای به‌وجود‌آمده ناشی از سیاست‌های آمریکا، نفوذ بین‌المللی خود را ازطریق کنش‌های چندجانبه‌گرایانه و جلب‌نظر دیگر کنشگران بین‌المللی گسترش دهند.
بازیگر موردنظر ما در این یادداشت جمهوری خلق چین است. چین از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان بودجه این سازمان مهم بین‌المللی و دارای یکی از بزرگ‌ترین نیروهای مشارکت‌کننده در مأموریت‌های حفظ صلح این سازمان در اقصی نقاط جهان است. اکنون با توجه به برخی تحولات جهانی ناشی از سیاست‌های دولت آمریکا، چین در کانون توجهات جهانی قرار گرفته است و در عرصه‌های سیاسی ـ امنیتی و اقتصادی تحت فشار آمریکا قرار دارد؛ برای مثال، ترامپ بارها در سخنرانی‌های خود، چه در شورای امنیت سازمان ملل متحد و چه در مجمع عمومی این سازمان، چین را درقبال مسائل مختلف همچون اتخاذ سیاست‌های غیرمنصفانه تجاری و یا تلاش برای دخالت در امور داخلی آمریکا مورد حمله و انتقاد قرار داد.
حضور وزیر خارجه چین در نشست سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، آن‌هم در این برهه حساس کنونی، فرصتی مغتنم برای این کشور درجهت بیان مواضع این کشور درقبال چالش‌های مهم جهانی و گسترش نفوذ بین‌المللی آن محسوب می‌شد.

مواضع وزیر خارجه چین در نشست سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد

-تشویق دولت‌های عضو این سازمان به چندجانبه‌گرایی
وزیر خارجه چین نظم کنونی بین‌المللی را برآمده از اهداف و اصول منشور ملل متحد می‌داند و بر این نظر است که این اصول فقط به‌وسیله کنش‌های چندجانبه‌گرایانه تقویت خواهد شد. وی در دفاع از این نظم هفتادساله بین‌المللی می‌گوید که این نظم مسبب ایجاد صلح و توسعه برای تمامی ملل جهان بوده است. اما از نگاه وی، اکنون هنجارهای بین‌المللی و سازِکارهای چندجانبه‌گرایانه تحت هجمه کنش‌ها و سیاست‌های ماجراجویانه و یکجانبه‌گرایانه قرار گرفته و چشم‌انداز آتی این نظم با عدم قطعیت و عوامل بی‌ثبات‌کننده روبه‌رو شده است.
-دعوت به مشارکت جدی برای حفظ صلح و امنیت جهانی
وزیر خارجه چین باور دارد که چین به‌عنوان کشور و بازیگری مسئول در نظام بین‌الملل، خود را متعهد به مسیر توسعه صلح‌آمیز می‌داند و در این مسیر تلاش دارد که با دیگر کشورها نیز همکاری نزدیک داشته باشد؛ ضمن‌آنکه این کشور سهمی نیز در ایجاد صلح و امنیت جهانی خواهد داشت.
مسائل و چالش‌های مورد تأکید و تلاش برای حل‌وفصل آنها در چهارچوب حفظ صلح و امنیت جهانی به شرح ذیل است:
1. شبه‌جزیره کره: دعوت از تمامی طرف‌ها برای حرکت در مسیر خلع سلاح اتمی شبه‌جزیره کره و سازِکار‌های ایجاد صلح دائمی در این منطقه؛
2. توافق برجام: وزیر خارجه چین تمامی طرفین این قرارداد بین‌المللی را به ادامه اجرای تعهدات و پایبندی به آن تشویق کرد؛
3. مسئله فلسطین و تشویق به آغاز دور جدیدی از مذاکرات به‌منظور یافتن سازِکارهای میانجیگرانه برای حل‌وفصل بحران موردنظر؛
4. حل‌وفصل سریع بحران استان راخین در کشور میانمار و تسریع در بازگشت آوارگان این منطقه.
همچنین تأکید بر نقش پیشتازانه سازمان ملل متحد در برخورد و ایجاد واکنش‌های هماهنگ درقبال چالش‌های امنیتی غیرسنتی در سطح نظام بین‌المللی از دیگر نکات مورد تأکید وزیر خارجه چین درجهت مشارکت در ایجاد صلح و امنیت جهانی بود.
-دفاع از توسعه متوازن جهانی و تجارت آزاد
1.ضرورت قرار گرفتن در مسیر توسعه و دعوت از دیگر کشورها به‌منظور اتخاذ سیاست‌هایی متناسب با شرایط داخلی خود برای انجام این مهم؛
2.تطابق یافتن با روندهای جهانی شدن اقتصاد و تأکید بر فراگیر و متوازن بودن روند موردنظر که می‌تواند برای تمامی طرف‌های بین‌المللی مزایا و منافعی به همراه داشته باشد؛
3.دفاع از نظام تجارت آزاد جهانی و هنجارهای بین‌المللی. وی با اشاره به شکاف‌های به‌وجودآمده در نظام تجارت آزاد تأکید کرد چین در مقابل فشارهای به‌وجود‌آمده تسلیم نخواهد شد (اشاره غیرمستقیم به جنگ تجاری آمریکا علیه چین)؛
4.تأکید بر اجرای هرچه سریع‌تر برنامه توسعه پایدار 2030 و دعوت از کشورهای عضو برای قرار دادن این برنامه در استراتژی‌های مرتبط با توسعه کشورهای خود.
سخنرانی در شورای روابط خارجی آمریکا
وزیر خارجه چین همچنین در اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا نیز حضور یافت و در سخنرانی خود به دفاع از مدل و الگوی مدنظر چین درقبال مسئله جهانی شدن پرداخت. وی اتهام مقامات آمریکایی مبنی‌بر برنامه چین برای به‌دست آوردن هژمونی جهانی را نپذیرفت و آن را یک سوءبرداشت جدی راهبردی ازجانب آمریکا تلقی کرد. از نگاه وزیر خارجه چین، سوء‌ظن و تنش میان چین و آمریکا مسئله‌ای طبیعی است؛ زیرا هر دو کشور از دو نظام کاملاً متفاوت سیاسی و اجتماعی و سطح توسعه برخوردارند؛ اما مسئله‌ای که برای چین و وزیر خارجه این کشور اهمیت دارد چگونگی نگاه به تفاوت‌ها و ارزیابی و مدیریت آنهاست. وی اعلام کرد که چین نه به‌دنبال به چالش کشیدن آمریکا و نه درپی ایجاد نظمی جدید است.
جمع‌بندی
به‌طور خلاصه باید گفت حضور در این نشست چندجانبه مهم بین‌المللی ازجانب چین فرصتی مغتنم و ارزشمند برای این کشور درجهت توسعه نفوذ بین‌المللی خود و تلاش برای پر کردن خلأ ناشی از حضور آمریکا در عرصه‌های چندجانبه جهانی محسوب می‌شود. گفتنی است که نگاه دیگر قطب‌های قدرت در سطح نظام بین‌الملل همچون آمریکا یا اتحادیه اروپا به این تلاش‌ها نگاهی همراه با سوء‌ظن است و در برآوردهای تحلیلگران آنها به این مسئله اشاره شده است که اتخاذ سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه ازجانب آمریکا سبب شده است که چین خود سردمدار ایجاد یا حفظ نظم جدید بین‌المللی شود؛ اما از نگاه ایران، این مسئله می‌تواند فرصتی جدید محسوب شود که در آن، قدرت‌های نوظهور همچون چین، با توجه به روابط نزدیک با جمهوری اسلامی ایران بتوانند چندجانبه‌گرایی جهانی را با تأکید بر حفظ هنجارهای بین‌المللی به همراه دیگر قدرت‌های نوظهور حفظ، و هرچه بیشتر به‌سوی ایجاد جهانی چندقطبی حرکت کنند.
منابع:
http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/29/c_137500097.htm
https://www.cfr.org/event/conversation-wang-yi