واکنش‌های آمریکا و اسرائیل به موضع روسیه درباره واگذاری اس- 300 به سوریه و تاثیر آن بر ایران

رامین ندیمی
12 مهر 97


وزارت دفاع روسیه در پی اعلام نتایج تحقیقات خود پیرامون دلایل هدف قرار گرفتن هواپیمای ایلیوشین ـ 20 خود در سواحل سوریه به‌وسیله پدافند هوایی این کشور، عملکرد بی‌پروا و به دور از مسئولیت خلبانان رژیم صهیونیستی را باعث این سانحه مرگبار دانست. در پی این نتیجه‌گیری، کاخ کرملین و وزارت دفاع روسیه روز دوشنبه 24 سپتامبر تصمیم گرفتند به منظور حفاظت بیشتر از جان نظامیان این کشور مستقر در سوریه، سامانه موشکی پدافند هوایی اس ـ 300، سامانه‌های جنگ الکترونیکی متحرک کراسوخا ـ 4 با قابلیت ایجاد اختلال الکترونیکی در سیستم‌های رادار، ناوبری ماهواره‌ای و تسلیحاتی و نیز سامانه‌های شناسایی هواپیماهای دوست از دشمن را در اختیار ارتش سوریه قرار دهند. بر این اساس، ظرف دو هفته از اعلام این خبر، 2 تا 8 آتشبار موشکی اس ـ 300 در اختیار پدافند هوایی سوریه قرار می‌گیرد. برپایه تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده، هفت فروند هواپیمای ترابری ایلیوشین ـ76 انتقال سامانه‌های پدافند هوایی روسی به سوریه را آغاز کرده‌اند.
استقرار چند آتشبار سامانه اس ـ 300 در خاک سوریه و در مناطقی از جمله دمشق می‌تواند تمامی آسمان سوریه، تمامی آسمان لبنان، بخشی عمده از آسمان غرب عراق و بخش‌های شمالی و مرکزی از آسمان رژیم صهیونیستی و اردن، و نیز آسمان سواحل مدیترانه تا قبرس را تحت پوشش خود بگیرد. بدین ترتیب، هرگونه پرواز اعم از نظامی و غیرنظامی در این نواحی در معرض ردیابی و رهگیری موشک‌های این سامانه با برد 250 تا 300 کیلومتر قرار می‌گیرند. اگرچه قابلیت‌های فنی سامانه اس ـ 300 برای نیروهای هوایی رژیم صهیونیستی و آمریکا شناخته شده است و خلبانان اسرائیلی طی سال‌های اخیر با سامانه‌های اس ـ 300 یونان تمریناتی را جهت خنثی کردن آن در شرایط جنگی انجام داده‌اند، اما مواجه با موشک‌های اس ـ 300 برای خلبانان اسرائیلی و آمریکایی در آسمان سوریه یک تحول بسیار خطرناک محسوب می‌شود که می‌تواند دامنه عملیات‌ آنها در سوریه را محدود نماید. در همین حال، نیروی هوایی رژیم صهیونیستی امیدوار است که با استفاده از جنگنده‌های نسل پنجمی رادارگریز F-35 ساخت آمریکا بتواند با امنیت بیشتری در آسمان سوریه به عملیات بپردازد و حتی به‌وسیله آنها تجهیزات جدید پدافند هوایی این کشور را منهدم کند. اما در عین حال، احتمال زیادی وجود دارد که تا تکمیل دوره آموزش پرسنل سوری برای استفاده از این سامانه موشکی، اداره سایت‌های اس ـ 300 سوریه توسط نظامیان روسی انجام گیرد. در نتیجه، این پرسش‌ها به وجود می‌آیند که آیا مسکو به واقع اراده و آمادگی استفاده از این سامانه برضد هواپیماهای اسرائیلی و آمریکایی را دارد؟ و درصورت شلیک این موشک‌ها به سوی جنگنده‌های متجاوز، تل‌آویو نیز آماده خواهد بود ریسک حمله به سایت‌های اس ـ 300 و آسیب دیدن مستشاران روس را به جان بخرد؟
تحویل اس 300 به سوریه و تاثیر ان بر مواضع ایران
به‌عقیده بسیاری از تحلیل‌گران، مجهز کردن سوریه به سامانه اس ـ 300 و بکارگیری آن در برابر حملات هوایی رژیم صهیونیستی به‌مثابه پایان «ماه عسل» میان دولت نتانیاهو و مسکو و پیدایش وضعیت جدیدی در میدان نبرد سوریه خواهد بود. می‌توان مطمئن بود که عزم روسیه در کمک به ارتش سوریه در حفاظت از حریم هوایی خود موجب می‌شود که فرماندهان نیروی هوایی رژیم صهیونیستی برای اجرای حملات خود به تفکر مجدد بپردازند و آزادی عمل پیشین خود را نداشته باشد. در همین حال، بر کسی پوشیده نیست بروز هرچه بیشتر اختلا‏ف‌نظر میان مسکو و تل‌آویو، به‌ویژه در عرصه روابط نظامی آنها در سوریه و از رهگذر آن واگذاری سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته مانند اس ـ 300 ازطرف مسکو به دمشق به‌ویژه اگر به‌‌وسیله نظامیان روسی به‌کار گرفته شوند، در کوتاه و میان‌مدت به سود جمهوری اسلامی و امنیت حضور نظامی ایران در سوریه است. اگرچه مقام‌های رژیم صهیونیستی به کرات اعلام کرده‌اند که به حملات هوایی خود علیه پایگاه‌ها و منافع ایران در سوریه ادامه خواهند داد، اما «بکارگیری» و نه صرفاً استقرار سامانه اس ـ 300 در سوریه می‌تواند به‌طور چشمگیری از دامنه حملات اسرائیلی‌ها بکاهد. ازسوی دیگر، پروازهای نظامی هواپیماهای ائتلاف تحت رهبری آمریکا در آسمان سوریه نیز می‌تواند از استقرار سامانه اس ـ 300 تأثیر پذیرفته و محدود شوند. این موضوع هنگامی اهمیت بیشتری می‌یابد که برخوردار بودن ارتش سوریه از سامانه اس ـ300 و تجهیزات جنگ الکترونیکی ساخت روسیه می‌تواند سناریوهای حملات هوایی ـ موشکی ائتلاف تحت رهبری‌ آمریکا در تلافی «حملات ادعایی شیمیایی» احتمالی به‌وسیله ارتش سوریه علیه مخالفین را با تهدید جدی مواجه نماید. با این وجود، باید در نظر داشت که
درصورت درگیری با هواپیماهای رژیم صهیونیستی و آمریکایی در آسمان سوریه، این دو حریف درنهایت امکان فنی غلبه بر سامانه اس ـ 300 را هر چند در شرایطی پرهزینه خواهند داشت، و در آن صورت این پرسش پدید می‌آید که آیا مسکو حاضر به جایگزین کردن سامانه‌های اس ـ‌300 منهدم شده سوریه با سامانه‌هایی مشابه و یا از نوع جدیدتر مانند اس ـ 400 خواهد بود؟ در همین حال، نباید فراموش کرد، استفاده عملی از سامانه اس ـ 300 در یک شرایط جنگی واقعی (سوریه) می‌تواند فرصت خوبی برای بررسی دقیق‌تر قابلیت‌های این سامانه و تجهیزات جنگ الکترونیک کراسوخا ـ 4 و کسب تجربه از سوی مسئولان پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران درباره نحوه مقابله خلبانان اسرائیلی و آمریکایی با آنها باشد.