نگاهی به روابط هند و امارات متحده عربی

احسان صادقی چیمه
31 شهریور 97


کشور هند در سال‌های اخیر، با نخست‌وزیری نارندرا مودی، تلاش‌هایی را به‌منظور کسب منزلتی بالاتر در سطح نظام بین‌الملل، برای رسیدن به سطوحی در کنار دیگر قدرت‌های بزرگ جهانی آغاز کرده است. نمود و جلوه اصلی این تلاش‌ها را می‌توان در تشدید فعالیت‌های دیپلماتیک این کشور، چه در سطوح منطقه‌ای و پیرامونی و چه در سطوح کلان‌تر مشاهده کرد. دراین‌میان، منطقه غرب آسیا، که شامل مجموعه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس می‌شود، از جایگاهی ویژه در سیاست‌های خاورمیانه‌ای هند برخوردار است. این مجموعه از کشورهای عربی منطقه با توجه به دارا بودن ذخایر عظیم نفت و گاز توانسته است مقصدی جذاب برای قدرت‌های نوظهور آسیایی همچون هند باشد و در طرف مقابل نیز این کشور (هند) نیازمند سرمایه‌گذاری‌های چنین کشورهایی در توسعه زیرساخت‌های خود است؛ ضمن آنکه نبودِ نیروی انسانی مکفی در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس سبب شده است که این کشورها مقصدی برای حجم عظیمی از نیروی انسانی مازاد کشورهای حوزه شبه‌قاره هند باشند.
در مجموعه کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، امارات متحده عربی یکی از کشورهایی است که در سال‌های اخیر توانسته است روابط خود را با هند گسترش دهد. سطح رابطه میان دو کشور امروز به جایی رسیده است که سران آنها این روابط را روابط راهبردی می‌دانند. مودی پس از انتخاب شدن به مقام نخست‌وزیری، اولین سفر خود را به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در سال 2015، به امارات متحده عربی اختصاص داد. این مسئله نشانگر وزن و جایگاه خاص این کشور در سیاست خاورمیانه‌ای هند است. باید گفت از زمان روی‌کار آمدن مودی، هر دو کشور هند و امارات به‌سوی هرچه مستحکم‌تر شدن روابط میان خود و تسرّی روابط صرف اقتصادی به حوزه‌های دفاعی و امنیتی حرکت کردند.
طی دوران جنگ سرد، با توجه به وضعیت هند در آن دوران ـ یعنی قرار داشتن در وضعیتی میان عضویت در اردوگاه شرق و جنبش عدم تعهد ـ روابط این کشور با کشورهای عرب منطقه و ازجمله امارات متحده عربی، تابع دو متغیر اثرگذار در ساختار دوقطبی نظام بین‌الملل بود: متغیر اول را می‌توان به روابط نزدیک میان هند و کشورهای عرب نزدیک به اردوگاه شرق نسبت داد. درواقع، نزدیکی هند به این کشورها سبب می‌شود که منافع آن در تضاد با پادشاهی‌های عرب نزدیک به اردوگاه غرب قرار گیرد و متغیر دوم نیز روابط کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در آن دوران با پاکستان، کشوری رقیب برای هند بود. با پایان یافتن جنگ سرد و فروپاشی نظام دوقطبی، همزمان با بهبود روابط میان هند و آمریکا، روابط میان هند و امارات نیز به‌سوی تحولاتی مثبت و سازنده میان طرفین حرکت کرد.
هند پس از پایان جنگ سرد، یعنی از سال 1991 توانسته است به موقعیتی ویژه در حوزه اقتصاد جهانی دست یابد. بااین‌حال، نرخ بالای مصرف انرژی در این کشور سبب شده است که هند به واردات مواد خام ازجمله واردات انرژی یعنی نفت و گاز وابسته باشد و درنتیجه، هرچه بیشتر روابط خود را با کشورهای حوزه خلیج فارس و ازجمله امارات متحده عربی توسعه دهد. درواقع، محرک نیازمندی‌های هند در حوزه انرژی باعث شده است که هر دو کشور در صنایع مرتبط با انرژی و سرمایه‌گذاری در آن حضور و مشارکتی فعال داشته باشند. امارات درحال‌حاضر هشت درصد از سهم واردات نفت هند را تأمین می‌کند.
امارات متحده عربی درحال‌حاضر سومین شریک تجاری هند پس از چین و آمریکاست و از زمان نخست‌وزیری مودی تابه‌حال حجم روابط تجاری میان دو کشور به رقمی بالغ بر شصت میلیارد دلار در سال رسیده است. دراین‌میان، تمایل امارات به سرمایه‌گذاری در هند شایان توجه است. عمده سرمایه‌گذاری‌های امارات در هند در حوزه خدمات، توسعه ساخت‌وساز، انرژی، حمل‌ونقل هوایی، هتلداری و گردشگری است.
همان‌طور که پیش از این نیز ذکر شد، هند و امارات در سال‌های اخیر روابط خود را به حوزه‌های امنیتی و دفاعی نیز گسترش داده‌اند. امروز دو طرف در مباحثی همچون امنیت منطقه‌ای، دفاع و امنیت سایبری، اطلاعات امنیتی و تبادل کارشناسان دفاعی و نظامی همکاری‌های نزدیکی با یکدیگر دارند. در سفر مودی به امارات، در فوریه 2018، بر سر ایجاد سازِکارهایی همچون گفتگوهای راهبردی میان دو کشور ازطریق افراد و نهادهای مرتبط با شورای امنیت ملی دو کشور نیز توافقاتی حاصل شد. درواقع، باید گفت نگرانی‌های امنیتی هند درقبال تهدیدات برخاسته از سازمان‌ها و گروه‌های تروریستی مستقر در مناطق شبه‌قاره هند سبب شده است که این کشور همکاری‌های امنیتی خود را با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و به‌خصوص امارات تقویت کند. همچنین همکاری‌های نزدیک در حوزه مبارزه با جرائم مالی تروریسم و تبادل اطلاعات در این زمینه به‌منظور پیشگیری از نقل و انتقالات تروریسم مالی و پول‌شویی نیز در زمینه همکاری‌های مشترک در حوزه مبارزه با تروریسم شایان ذکر است.
درمجموع، هند توانسته است در سال‌های اخیر و پس از پایان جنگ سرد، روابط خود را با کشورهای حوزه خلیج فارس و به‌خصوص امارات متحده عربی بهبود بخشد. درواقع، هند در سال‌های پس از دهه نود میلادی ازطریق همراه شدن با روندهای جدید جهانی و انجام اصلاحات در دستور کارهای اقتصادی و امنیتی، و تلاش برای به‌دست آوردن عنوان قدرت نوظهور در عرصه جهانی، اکنون ازطریق درپیش گرفتن دیپلماسی فعال منطقه‌ای توانسته است روابط خود را با کشورهای منطقه خلیج فارس گسترش دهد.
عواملی همچون الزامات اقتصادی و امنیت انرژی برای هند و همچنین تلاش کشورهای منطقه و به‌خصوص امارات متحده عربی به‌منظور پیشی گرفتن از برخی از رقبای منطقه‌ای همچون جمهوری اسلامی ایران برای جلب قدرت‌های بزرگ و نوظهور جهانی در نزدیکی میان طرفین هندی و اماراتی بی‌تأثیر نبوده است. درواقع، هند با توجه به الزامات راهبردی خود و رقابت‌های ژئوپلیتیکی این کشور با دو کشور چین و پاکستان برای نفوذ به این منطقه راهبردی تلاش می‌کند که درجهت حفظ منافع ملی خود، روابط متوازنی را با تمامی کشورهای منطقه خلیج فارس که در رقابت با یکدیگرند برقرار کند.