چاپ

چاپ دوم: تیر ۱۳۸۳

شابک: xـ79ـ5910ـ964

قیمت : 35000 ریال

خرید

نظریه‌های امنیت (جلد اول): مقدمه‌ای بر طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی
انتشارات مؤسسه ابرار معاصر تهران، کتاب تخصصی
 
کتاب نظریه‌های امنیت؛ مقدمه‌ای بر طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی، اولین کتابی است که در چارچوب پروژه طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی منتشر می‌شود.
 

مؤسسه تهران در سال ۱۳۸۱ پروژه مذکور را با هدف پایه‌ریزی مقدمات و ادبیات مورد نیاز برای طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی طراحی نمود و بنا دارد بخش‌های بعدی پروژه مذکور را نیز در همین چارچوب تکمیل و منتشر نماید.

کتاب مذکور که هم‌اکنون در دسترس شما قرار دارد در دو بخش و چهارده فصل تنظیم گردیده است. در فصل اول که «پیش‌ درآمد» نام گرفته، کوشش ‌شده تا ساختار اصلی دکترین امنیت ملی تشریح شود و دید مناسبی از الگوی مطالعاتی پیرامون طرح‌ریزی دکترین امنیت ملی ارائه گردد. در این فصل، علاوه بر موارد مذکور، جایگاه مطالعات امنیتی و رویکرد کتاب نیز تشریح گردیده است.

فصل دوم تا هشتم دربرگیرنده مطالعات امنیتی رهیافت‌ها و مکاتب مختلف است. در فصل دوم مطالعات امنیتی رئالیستی و در فصل سوم مطالعات امنیتی لیبرالیستی مورد توجه قرار گرفته است. مرکز ثقل مطالعات امنیتی رئالیستی قدرت و مسئلة امنیت است. در حالی‌که در مرکز ثقل مطالعات امنیتی لیبرالیست‌ها، صلح و نظریه‌های مرتبط با آن و در نهایت چگونگی حل منازعات قرار دارد.

فصل سوم و چهارم شامل مکتب کپنهاک و مطالعات امنیتی جهان سوم است. در فصل مربوط به مکتب کپنهاک، تلاش وافری جهت بازسازی رویکردهای رئالیستی امنیت به عمل آمده است. در این فصل بوزان و همکاران خصوصاً بر روی مفهوم «امنیت موسع» و موضوع «امنیتی ساختن» تمرکز نموده‌اند.

فصل پنجم مربوط به مطالعات امنیتی سازه‌انگاران است. این رویکرد در حد فاصل مطالعات امنیتی پوزیتویستی و پست پوزیتویستی قرار داد و می‌کوشد شکاف بین این دو را پر نماید. نظریه اجتماع امنیتی مهم‌ترین موضوع امنیتی مطرح شده توسط این رویکرد می‌باشد.


فصل ششم تا هشتم در چارچوب فعالیت و رهیافت‌های امنیتی پست پوزیتویستی قرار دارد. در این میان مهم‌ترین مباحث مطرح شده در فصل هفتم به مسئله هویت و امنیت و همچنین مسئله تبارشناسی امنیت مربوط می‌شود و فصل هشتم نیز دربرگیرنده مطالعات امنیتی انتقادی است که از جمله مهم‌ترین و غنی‌ترین مطالعات امنیتی پست پوزیتویستی محسوب می‌شود. این رهیافت در درجه اول هدف خود را نقد مطالعات سنتی امنیت قرار داده و سپس مسائل جدیدی در باب هستی‌شناسی و شناخت‌شناسی امنیت مطرح کرده است.


بخش دوم کتاب، شش فصل را شامل می‌شود. فصل نهم به نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای که مبدع آن باری بوزان است، می‌پردازد. این نظریه بعدها توسط دیگر نظریه‌پردازان نیز مورد توجه قرار گرفت. نظریه مذکور بیشتر بر تغییر سطح تحلیل امنیت از سطح بین‌المللی به سطح منطقه‌ای تأکید دارد.

در فصل دهم، نظریه تهاجم ـ دفاع مطرح شده است. این نظریه که در واقع نظریه‌ای تحلیل‌کننده و پیش‌بینی‌کننده وقایع امنیتی است، تلاش نموده تا شاخصه‌ها و معیارهای شروع جنگ و یا حفظ ثبات را تشریح نماید.

در فصل یازدهم، ایده امنیت مشترک مورد بحث قرار گرفته است. این ایده، بعدها منبع و الهام‌بخش بسیاری از نظام‌های امنیتی مبتنی بر همکاری گردید، به‌گونه‌ای که نظام‌های امنیتی که در دو فصل آخر این کتاب مطرح شده به نوعی متأثر از این ایده می‌باشد. هر چند در این چارچوب، نظریه‌ای ارائه نگردیده اما دیدگاه‌های مرتبط با تحصیل امنیت از طریق همکاری، مورد بحث قرار گرفته است.


فصل دوازدهم، مربوط به نظام دفاع غیر تهاجمی است. دفاع غیر تهاجمی از یک سو به‌عنوان یک نظام امنیتی در بعد خارجی و از سوی دیگر به‌عنوان یک استراتژی امنیتی در چارچوب امنیت دسته‌جمعی مطرح گردیده است. در این فصل همچنین بر امنیت از طریق اعتمادسازی نیز تأکید شده است.


در فصل سیزدهم، نظام امنیت دسته‌جمعی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نظام‌های امنیتی مطرح گشته که در این میان سازمان ملل متحد، مصداق بزرگ و با اهمیت نظام امنیت دسته‌جمعی محسوب می‌شود. در این فصل به شکلی مشروح به ابعاد و اجزای نظام امنیت دسته‌جمعی پرداخته شده است. در این نظام، مسئله کنترل تسلیحات، خلع سلاح، نهادسازی و رژیم‌های امنیتی از یک سو و اتحادسازی، کاهش فریب و همکاری به‌عنوان راهکارهای امنیت‌سازی از سوی دیگر مطرح گردیده است.


فصل چهاردهم به‌عنوان آخرین فصل، به معرفی نظام امنیت تعاونی می‌پردازد. این نظام یک نظام امنیت اروپایی می‌باشد و از سوی نظریه‌پردازان برای اروپا طراحی شده است. نظام مذکور، ترکیبی از نظام‌های امنیتی سنتی و جدید همچون ایده امنیت مشترک، نظام دفاع دسته‌جمعی و نظام امنیت دسته‌جمعی می‌باشد.
 

 فهرست 

فصل اول: پیش‌درآمد 19


مطالعات استراتژیک و روندهای آن  20

جایگاه مطالعات امنیتی  23
دکترین امنیت ملی ـ طرح یک ایده  32
رویکردهای استراتژیک در دکترین‌های امنیتی  42
گزینه حفظ وضع موجود ـ تغییر وضع موجود 43
گزینه تهدید ـ آسیب‌پذیری 46
گزینه دفاع، جنگ، صلح 51
رویکردهای کتاب 54

بخش اول: مطالعات امنیتی

فصل دوم: مطالعات امنیتی رئالیستی  59

برداشت اول 59
مفروضات امنیتی واقع‌گرایی 62
الگوهای رفتاری بازیگران 65
همکاری در یک جهان واقع‌گرا 68
امنیت بین‌الملل ـ سطح تحلیل 70
ناامنی امنیت  71
تنگنای امنیت 73
وخامت تنگنای امنیتی 77
وجوه نه‌گانه تنگنای امنیت 80
بقا و نظامی محوری در مفهوم و موضوع امنیت 84
دولت محوری در مرجع امنیت 88
معادله امنیت 88
واقع‌گرایان تهاجمی و معادله امنیت 89
واقع‌گرایان تدافعی و معادله امنیت 92
واقع‌گرایان انگیزشی و معادله امنیت 94
مدیریت ناامنی 99

فصل سوم: مطالعات امنیتی لیبرالیستی  103
برداشت اول 103
نظم طبیعی و لسه‌فرامنیتی 106
صلح دموکراتیک 107
لیبرالیسم کانون صلح دموکراتیک 108
دیدگاه دو جهان 111
راهبردهای امنیتی لیبرالیستی 112
نقد فرضیه صلح دموکراتیک 115
امنیت نهادگرا 117
امنیت متکثر 123
نظریه همگرایی منطقه‌ای 123
نظریه وابستگی متقابل 126

فصل چهارم: مکتب کپنهاک 131
برداشت اول 131
تهدید محوری در مفهوم امنیت 133
امنیت موضوع بین ذهنی  136
دولت محوری در مرجع امنیت 137
امنیت موسّع در برابر مضیق 140
اهداف مرجع امنیت 143
امنیتی ساختن 148
مرکز ثقل امنیت 154
وابستگی متقابل امنیتی  156
معمای امنیت  157
معمای دفاع ـ امنیت 157
معمای قدرت ـ امنیت 159
مرزبندی مکتب کپنهاک و مطالعات سنتی امنیت  160

فصل پنجم: مطالعات امنیتی جهان سوم 163
برداشت اول 163
جهان سوم و ایده امنیت ملی 165
مفهوم امنیت در جهان سوم  171
وضعیت امنیتی  173
امنیت رژیم در برابر امنیت ملی  177
ایده خوداتکایی در مطالعات امنیتی جهان سوم  178

فصل ششم: مطالعات امنیتی سازه‌انگاران 183
برداشت اول 183
دانش و مسئله امنیت 187
هنجارها و مسئله امنیت  188
اجتماع امنیتی  191
مفهوم اجتماع امنیتی 191
معیارها و ویژگی‌های اجتماع امنیتی 194
اهداف اجتماع امنیتی 199
انواع اجتماعات امنیتی 199
فرهنگ و مسئله امنیت  200
نظریه‌های فرهنگی و مسئله امنیت 201
مطالعات امنیتی فرهنگی و روندهای آن 202
فرهنگ استراتژیک و مسئله امنیت 205
معماهای امنیتی و راهکارهای سازه‌انگاران 208

فصل هفتم: مطالعات امنیتی فراساختارگرایان  213
برداشت اول 213
امنیت و ساختار نظام بین‌الملل  217
امنیت به مثابه عمل گفتاری  219
امنیت و هویت ملی  220
تبارشناسی، امنیت مجازی و فرهنگ عمومی  222

فصل هشتم: مطالعات امنیتی انتقادی و فمنیستی  229
اول ـ مطالعات امنیتی انتقادی  229
برداشت اول  229
اصول و مبانی مطالعات امنیتی انتقادی  232
نگرش به جهان  232
معرفت‌شناسی 233
رابطه نظریه و عمل 235
اهداف مطالعات امنیتی انتقادی  238
نقد مطالعات امنیتی سنتی  241
نقد دولت‌محوری در مرجع امنیت 241
نقد رویکرد مضیق امنیت 243
نقد امنیت بین‌الملل‌گرا 247
نقد کارآمدی مطالعات امنیتی سنتی 248
امنیت و رهایی  250
گسترش امنیت  255
جامعه‌محوری در مرجع امنیت  256
امنیت مبتنی بر رضایت  260
مسئله تحصیل امنیت  261
بازسازی وضعیت مطلوب 261
بازسازی عقاید، اصول و نگرش‌های اساسی جامعه 262
بازسازی نظریه امنیتی  263
دوم ـ مطالعات امنیتی فمنیستی 264
برداشت اول 264
رویکردهای پوزیتویستی و پست پوزیتویستی در مطالعات امنیتی فمنیستی 264
زن و امنیت 266
بنیان‌های نظری مطالعات امنیتی فمنیستی  268

بخش دوم: نظام‌ها و نظریه‌های امنیتی

فصل نهم: نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای 273
نقش مناطق 274
منطق مناطق امنیتی 276
هستی شناختی مجموعه امنیتی منطقه‌ای 278
تغییرات در مجموعه‌های امنیتی منطقه‌ای 283

فصل دهم: نظریه تهاجم ـ دفاع 287
برداشت اول  287
تنگنای امنیت و نظریه تهاجم ـ دفاع 289
تعادل تهاجم ـ دفاع  292
الگوهای محدود و گسترده تعادل 294
آثار و پیامدهای تعادل به نفع تهاجم  297
توسعه‌طلبی فرصت‌طلبانه 298
توسعه‌طلبی دفاعی و توسعه‌طلبی واکنشی 299
سودمندی ضربه اول 299
فرصت‌های بیشتر، مخاطرات بیشتر 300
اقدامات برگشت‌ناپذیر 300
سقوط مذاکرات و توافقات 301
مرسوم شدن پنهان‌کاری 302
رقابت تسلیحاتی بیشتر 303
دکترین‌های تهاجمی 303
فناوری و تعادل در تهاجم ـ دفاع  303
تحرک و تعادل 304
قدرت آتش و تعادل 306
سنجش تحرک و قدرت آتش 307
سایر عوامل تعادلی در نظریه تهاجم ـ دفاع  309
جغرافیا و تعادل 310
رژیم‌های سیاسی و تعادل  311
نظام‌های امنیتی و تعادل  312
مزایای تئوری تهاجم ـ دفاع  314
چالش‌ها و مشکلات نظریه تهاجم ـ دفاع  315

فصل یازدهم: ایده امنیت مشترک  319
برداشت اول  319
اهداف و رویکردهای امنیتی  323
مبانی نظری امنیت مشترک 325
گونه‌شناسی امنیت مشترک  328
رویکرد آرمان‌گرایانه 328
رویکرد پالمه ـ سیپری 328
رویکرد نهادگرا 329
موانع و مشکلات امنیت مشترک  329
نقد ایده امنیت مشترک  331

فصل دوازدهم: نظام دفاع غیرتهاجمی 333
مفهوم دفاع غیرتهاجمی 333
معیارها و ویژگی‌های دفاع غیرتهاجمی 336
اهداف دفاع غیرتهاجمی 337
قرارگاه دفاع غیرتهاجمی 339
سطوح تحلیل دفاع غیرتهاجمی 343
دفاع غیرتهاجمی و قدرت تدافعی  345
الگوهای دفاع غیرتهاجمی 348
روش‌ها و رویکردهای دفاع غیرتهاجمی 350

فصل سیزدهم: نظام امنیت دسته جمعی 353

معیارها و ملزومات امنیت دسته جمعی 354
اهداف و وظایف نظام امنیت دسته جمعی 359
حفظ صلح 360
احیای صلح 364
ایجاد صلح 367
مرزهای امنیت دسته جمعی 370
امنیت دسته جمعی و اتحادها 370
امنیت دسته جمعی و کنسرت‌ها 370
امنیت دسته جمعی و امنیت مشترک 371
امنیت دسته جمعی و امنیت تعاونی 372
امنیت دسته جمعی و دفاع دسته جمعی 372
مزایای امنیت دسته جمعی 373
موازنه کارآمد در برابر متجاوزان 373
نهادینه کردن و ترویج همکاری 375
رفع تنگنای امنیتی 375
چالش‌ها و مشکلات امنیت دسته جمعی 379
ناکامی در برابر تهدیدات عینی 380
عدم تقارن قدرت و مسئله قدرت‌های بزرگ 381
درک افتراقی تهدید 384
سواری رایگان 386
امنیت دسته جمعی مبتنی بر منطق دور 388
تهدید خارجی و مسئله بقا و نظام امنیت دسته جمعی 388
امنیت دسته جمعی و مشکل آمادگی ناکافی برای جنگ 389
سایر مشکلات امنیت دسته جمعی 391
امنیت دسته جمعی ـ مطالعه موردی 393
سازمان ملل متحد و نظام امنیت دسته جمعی 393
اهداف و وظایف سازمان ملل متحد 396
سازمان ملل متحد در بوته آزمایش 398

فصل چهاردهم: نظام امنیت تعاونی 401
برداشت اول  401
چرا امنیت تعاونی؟  405
مسئله غامض امنیت و مسئله غامض زندانی 405
منطق قدرت و منطق برابری 406
ویژگی‌ها و ملزومات امنیت تعاونی 407
نظام راهبردی 407
نظام‌های لیبرال ـ دموکرات در مرکز امنیت تعاونی 408
همکاری عملی و شفاف 409
تقارن قدرت 410
اندازه نظام امنیت تعاونی 410
امنیت تعاونی در چهار سطح 411
امنیت فردی 412
امنیت جمعی 414
دفاع جمعی 415
ترویج ثبات 416
امنیت تعاونی ـ مطالعه موردی 417

منابع و مآخذ  421
منابع و مآخذ فارسی 423
منابع و مآخذ لاتین 425