چاپ
علل و پیامدهای افزایش نقش و حضور چین در سوریه و آینده همکاری‌ها
 
 
گفتگو با جواد منصوری،‌ سفیر پیشین در چین
 
پنجشبه 18 شهریور 1395
 
 
منطقه خاورمیانه برای دولت چین به‌دلایل متعددی اهمیت دارد. دراین‌بین، انگیزه‌های چین برای حضور مستقیم و غیرمستقیم در سوریه افزایش یافته و معادلات در دو ماه اخیر در منطقه، چین را برای حضور طولانی‌مدت در منطقه و بهره‌گیری از شرایط تشویق کرده است. گفتگوی زیر برای بررسی علل و پیامدهای افزایش نقش و حضور چین در سوریه و آینده همکاری‌هاست.
 
با توجه به مباحث گسترده‌ای که در یک ماه گذشته در رابطه با ارتقاء همکاری ها میان چین و سوریه در رسانه‌های جهانی مطرح گشته است وضعیت کنونی رویکرد چین به بحران سوریه را چگونه ارزیابی می فرمایید؟
 
وضعیت خاورمیانه به‌گونه‌ای است که برای تمام دولت‌های بزرگ حضور در منطقه به‌منظور حفاظت از منافعشان ضروری‌ است. این امر یک بحث بسیار گسترده‌ای را می‌طلبد. قطعاً چین نیز جدای از این جریان نیست و به‌عبارت‌دیگر برای آینده خود در سطح بین‌المللی حضور پررنگ خود در منطقه خاورمیانه را به‌عنوان یک اصل مدنظر دارد. طبعاً آنچه که امروز در سوریه و سایر کشورهای منطقه می‌گذرد، برای آینده این منطقه تعیین‌کننده است؛ لذا چین تلاش می‌کند به‌نحوی در شکل‌گیری روند تحولات در این منطقه حضور داشته باشد. به‌علاوه اینکه معمولاً دولت چین تا حدود زیادی سعی دارد با دولت روسیه در بسیاری از مسائل نوعی همکاری و وحدت‌نظر داشته باشد که با توجه به موضع روسیه در قضیه سوریه طبیعتاً هم ازنظر همکاری با روسیه و هم تقویت موضع روسیه حضور پیدا خواهد کرد. ضمناً این مسئله تا حدودی به مسائل شرق آسیا مربوط خواهد شد. یعنی چین تصمیم دارد به‌نوعی با حضور آمریکا در شرق آسیا مقابله کند، بدین‌منظور حضور خود را در خاورمیانه پررنگ‌تر می‌کند. درعین‌حال، این مسئله می‌تواند در تسریع حل بحران سوریه نیز مؤثر باشد.
 
کشورهای عربی چون عربستان نقش مهمی در تأمین انرژی چین دارند و با توجه به نقش مهم این کشورها در سیاست خارجی چین، آنها چه تأثیری بر سیاست‌های خاورمیانه‌ای چین خواهند داشت؟
نکته اینجاست که دولت سعودی باید به‌هرحال بازار نفت خود را حفظ کند. بنابراین فروش نفت به چین را درهرحال حفظ خواهد کرد. ازطرف‌دیگر، باید از موقعیت چین نیز در سطح بین‌المللی استفاده کند؛ لذا چین است که تا حدود زیادی می‌تواند نظر خود را در بلندمدت به سعودی تحمیل کند. ازسوی‌دیگر، دولت سعودی در ماه‌های اخیر بیشتر در حالت انفعال نسبت به مسائل منطقه قرار گرفته است و لذا توانایی ابتکار خاصی را درقبال چین نخواهد داشت.
 
با توجه انجام فعالیت‌های مستشاری چین در سوریه و همچنین آموزش برخی از نیروها، چین تا چه حد امکان حضور دیپلماتیک، سیاسی، نظامی، میدانی و... را در سوریه خواهد یافت؟
دولت چین طبعاً به‌تدریج و براساس شرایط اقدام خواهد کرد. ازاین‌رو، آنچه را که دولت سوریه نیاز دارد تأمین خواهد نمود و تأمین قطعات یدکی سلاح‌ها یا مهمات یا آموزش یا حتی کمک به جمع‌آوری و تحلیل اطلاعات برای دولت سوریه را به‌عنوان یک کمک انجام خواهد داد. بدین‌ترتیب، لازم به حضور نیروی رزمی و نظامی چین در سوریه نیست بلکه می‌تواند در تدارکات، مشاوره، آموزش و... نقش مؤثری ایفا نماید.
 
با توجه به رویکرد سابق چین درقبال سوریه و حق وتوی این کشور در شورای امنیت، آیا ممکن است چین در آینده مذاکرات سوریه نقش بسیار فعال‌تری نسبت به گذشته داشته باشد؟
اگر حضور مستقیم نداشته باشد، حضور غیرمستقیم آن بسیار محسوس است. ازطرفی عضو دائم شورای امنیت است. ازطرفی روسیه و چین موضع مشترکی دارند. به‌علاوه‌اینکه، به‌هرحال وقتی چین حضور لجستیک، اطلاعاتی و آموزشی در سوریه داشته باشد، قطعاً طرف‌های دیگر مجبورند، نظر وی را مورد ملاحظه قرار دهند. گذشته از این، لزومی برای حضور مستقیم چین در مذاکرات مربوط به سوریه وجود ندارد، بلکه به‌طور غیرمستقیم تأثیر دارد؛ زیرا اولاً عضو دائم شورای امنیت است و با روسیه موضع مشترکی دارد. به‌علاوه، با توجه به اینکه در گذشته چین دو مرتبه قطعنامه علیه سوریه را وتو کرده، همه بر حمایت چین از سوریه واقف و مجبور به ملاحظه نظر چین در این ارتباط هستند.
 
چه فرصت‌ها و چالش‌هایی ازنظر ژئوپلیتیکی، امنیتی و سیاسی برای حضور چین در سوریه قابل توجه است؟
حضور چین در سوریه تنها به این کشور منحصر نمی‌شود، بلکه اولاً بر روی کل منطقه تأثیرگذار خواهد بود. ثانیاً این حضور به‌دلیل اینکه اولین ایفای نقش چین در صحنه نبرد علاوه‌بر حضور سیاسی در جریان مذاکرات شورای امنیت است، حاکی از تأثیرگذاری چین در آینده منطقه می‌باشد. این مسئله نیز با استقبال دولت‌ها ازجمله مصر همراه می‌باشد. البته باید کشورهای حاشیه خلیج فارس را استثنا کرد. این کشورها رویکرد دیگری دارند. بنابراین حضور چین در سوریه نه‌تنها در مذاکرات مربوط به این کشور و حتی در شرق آسیا نیز تأثیرگذار است؛ زیرا مجبور خواهند بود بر قدرت چین حساب کنند.
 
افزایش حضور نظامی و میدانی چین در سوریه چه پیامدهایی در عرصه میدانی در داخل سوریه و همچنین در عرصه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد داشت؟
مهم‌ترین مسئله حمایت علنی و آشکار چین از دولت بشار اسد است. قطعاً این مسئله برای سایر کشورها علامت مهمی به‌شمار می‌آید. به‌علاوه‌اینکه دولت چین به سوریه اکتفا نخواهد کرد؛ بلکه به‌طور غیرمستقیم یا به تعبیری چراغ خاموش حتی از عراق و حتی شاید در یمن نیز از مبارزین یمنی حمایت کند. حال این امر در معادلات میدانی سوریه چه تأثیری خواهد داشت. پاسخ اینکه قطعاً در پیروزی دولت مؤثر خواهد بود. چنانچه در روزهای اخیر تعدادی از گروه‌های ضد دولت سوریه و گروه‌های تکفیری شهرها یا مناطقی را تخلیه می‌کنند و یا حتی بخشی از آنها سلاح خود را تحویل می‌دهند که نشان از به‌هم خوردن معادلات در داخل سوریه و تغییر به نفع دولت می‌باشد و حاکی از آن است که جریان معارض با دولت سوریه آینده مطمئنی را برای خود متصور نیست.