چاپ
پیامدهای منطقه‌ای عادی‌سازی روابط اعراب و ترکیه با رژیم صهیونیستی
 
حسین کبریایی‌زاده
 
پنجشنبه 18 شهریور 1395
 
 
بهبود روابط رژیم اشغالگر صهیونیستی و کشورهای عربی و ترکیه و تلاش برای علنی‌سازی روابط این بازیگران نشانگر عمق تحولاتی است که خاورمیانه در آینده نزدیک نظاره‌گر آن خواهد بود.

دراین‌میان، آنچه توانسته پای روابط پنهان این بازیگران را از سطح روابط سر‏ی به رسانه‌ها باز کند متغیر مستقلی به نام تحولات سوریه است. کشوری که چندی است درگیر منازعات بی‌پایان شده است ابقا این کشور استراتژیک موجب دست بالای ایران و روسیه در آینده منطقه خواهد شد و فروپاشی آن نیز بازیگران عرب و ترکیه را درگیر بحران‌هایی خواهد کرد که تنها نکته مثبت آن سقوط حکومتی معارض است، اما از درون خلأ قدرت سوریه دشمنانی به خطرناکی داعش سر برخواهند آورد که منطقه و جهان را در کام خشونت عریان خواهند کشید.

این شرایط که مابه‌ازاء آن در هیچ برهه‌ای از تاریخ منطقه مشاهده نشده سبب گردیده رژیم صهیونیستی با کشورهای عرب منطقه و ترکیه اشتراک منافع و دشمنان مشترک یابد؛ امری که به‌طور بی‌سابقه روابط این بازیگران را به سمت عادی‌سازی پیش می‌برد.

آنگونه که در هفته‌های قبل شاهد بودیم روابط رژیم صهیونیستی و ترکیه که از سال 2010 درپی تجاوز نظامیان صهیونیستی به کشتی کمک‌رسان ترکیه‌ای تیره شده بود با عذرخواهی تل‌‎آویو وارد مرحله عادی‌سازی گردید.

هرچند شرایط ترکیه با کشورهای عربی منطقه در برقراری ارتباط متفاوت است و حتی این کشور با رژیم صهیونیستی در سال 1996 پیمان استراتژیک نیز امضا کرده بود، اما در تصمیم این بازیگران حل پرونده هسته‌ای ایران، وجود معماهای امنیتی داخلی و قدررت‌گیری نیروهای تکفیری نقش ایفا می‌کند تاجایی‌که جان کری، وزیر خارجه آمریکا نیز با اشاره به این تحولات و نزدیکی محور عربی عبری را نتیجه درک مشترک این کشورها از شرایط منطقه و تلاش برای مهار ایران می‌داند.

دلیل این نزدیکی هرچه باشد تل‌آویو را در وضعیت بهتری نسبت به گذشته قرار می‌دهد. همان‌طور که می‌دانیم یکی از مخاطرات امنیتی رژیم صهیونیستی انزوای منطقه‌ای این بازیگر است که سبب شده طی بیش از شش دهه از شکل‌گیری بر نظامی‌گری فزاینده پافشاری کند. واضح است با تخفیف انزوای تل‌آویو قدرت ریسک این بازیگر در تحولات میدانی در منطقه افزایش خواهد یافت. پیامدی که ساکن کاخ سفید با هر گرایش سیاسی چه جمهوری‌خواه چه دموکرات از آن خرسند خواهد بود.
آنگونه که یکی از سیاستمداران صهیونیستی می‌گوید در شرایط انزوای تل‌آویو این بازیگر فاقد سیاست خارجی و عمدتاَ برخوردار از سیاست امنیتی در منطقه بوده است. با تخفیف انزوا پیش‌بینی می‌شود معنا و مفهوم سیاست خارجی در روابط و مناسبات حداقلی آن در خاورمیانه بیشتر لحاظ شود و در تحولات منطقه ورود مؤثر داشته باشد.

عادی‌سازی روابط رژیم صهیونیستی و ترکیه درصورت تسری به کشورهای عربی، فضای سیاسی که دهه‌ها تل‌آویو درپی آن بوده را در منطقه برای آن فراهم می‌کند. ایجاد فضای سیاسی توسط ترک‌ها و اعراب منطقه بعد از شکست تروریسم ابزاری به‌نظر می‌رسد که طرح مورد توافق رقبای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ایران برای مهار تهران است.

به‌جز تأثیری که عادی‌سازی روابط کشورهای منطقه با رژیم صهیونیستی در حوزه هماوردی با تهران و محور مقاومت برجای می‌گذارد. این امر تأثیر بلافصلی نیز بر فرایند صلح خاورمیانه خواهد گذاشت.

پیشتر که تل‌آویو در حصر انزوای منطقه‌ای به‌سر می‌برد به هیچ روی به ملزومات صلح یعنی توقف شهرک‌سازی و پایان دادن به محاصره غزه روی خوش نشان نمی‌داد، اما در شرایطی که فشارهای منطقه‌ای نیز تخفیف یابد انتظار می‌رود معادلات میان رژیم صهیونیستی و جریان‌های فلسطینی تغییرات محسوسی داشته باشد. ازاین‌رو، فرمول صلح بعد از نهادینه شدن این تغییرات حتی از حداقل‌های ابتکار عربی نیز برخوردار نمی‌گردد. امری که به‌شدت بر رویکرد منطقه‌ای جریان‌های مخالف صلح فلسطینی تأثیر خواهد گذاشت و سبب خواهد شد روابط سینوسی این جریان‌ها مانند حماس با تهران به سمت روابط پایدار سوق یابد و محور مقاومت که شاخص‌های متفاوتی از ائتلاف‌های کلاسیک برخوردار است قدرتمندتر از گذشته در تحولات منطقه ایفای نقش کند.

اما فراتر از سرزمین‌های فلسطینی و دیدگاه‌های تقابلی با ایران، غیرواقع‌بینانه نیست که درصورت شیوع عادی‌سازی روابط اعراب منطقه با رژیم صهیونیستی، تل‌آویو نیز وارد جریان تصاحب مناطق نفوذ در خاورمیانه گردد.
مهندسی روابط و مناسبات رژیم صهیونیستی که به‌نظر می‌رسد با همین هدف درحال پیگیری است با منطق رئالیستی، کوششی است برای توازن قوا در منطقه‌ای که سرعت تحولات آن غرب و بازیگران منطقه‌ای را غافلگیر کرده و از این جهت واجد فرصت‌ها و مناطق دارای خلأ قدرت است.

در شرایطی که قدرت اعراب منطقه برای توازن قوا کفایت نمی‌کند و آمریکا نیز دیگر تمایلی برای ایجاد نقش موازنه‌دهنده در منطقه ندارد ورود قدرتی نظامی مانند رژیم صهیونیستی به‌طور آشکار به مناطق دارای خلأ نفوذ امری محتمل است. همکاری رژیم صهیونیستی و عربستان در حمله به یمن نمونه‌ای از تلاش قدرت‌های منطقه‌ای برای تصاحب مناطق استراتژیک است.

رویدادها و رویه‌هایی که در نزدیکی جریان عربی ترکی عبری درحال رخ دادن است تلاش برای بنا نهادن نظم جدید منطقه‌ای در خارومیانه برپایه تصاحب مناطق استراتژیک است.