چاپ
علل و پیامدهای سلب تابعیت شیخ قاسم و توقف فعالیت‌های الوفاق
 
 

گفت‌وگو با دکتر حسن هانی‌زاده، کارشناس خلیج‌فارس، فرزاد رمضانی بونش
 
 
 
دوشنبه 21 تیر 1395
 
 
 
 
 
رژیم بحرین در هفته‌های گذشته فعالیت جمعیت الوفاق، را تعلیق و مجازات حبس شیخ علی سلمان، رهبر الوفاق را به دو برابر افزایش داد. در این میان تابعیت شیخ عیسی قاسم، رهبر معنوی شیعیان بحرین را سلب کرد. از نگاه منامه «خدمت به منافع خارجی و گسترش خشونت و اختلافات فرقه‌ای»، ارتباط با «گروه‌های افراطی و تروریستی»، عضویت در حزب اسلامی الوفا، عضویت در گردان‌های موسوم به مختار و ارتباط با ایران از جمله مهم‌ترین محورهای مدنظر دولت در فشار و  لغو تابعیت و لغو فعالیت حزب الوفاق بوده است. در این بین برای بررسی علل و پیامدهای این امر گفت‌وگویی با حسن هانی‌زاده داشته‌ایم:

علل توجه دولت بحرین به مسئله لغو تابعیت شیخ عیسی قاسم و توقف فعالیت الوفاق چه می‌باشد؟
سیاست رژیم آل‌خلیفه از آغاز تظاهرات مردم بحرین در فوریه‌ی سال 2011 تاکنون خاموش کردن شعله‌های انقلاب مردم بحرین بوده است. سلب تابعیت، دستگیری جوانان، شکنجه آزادی‌خواهان، اخراج ساکنین اصلی جزیرۀ بحرین از این جزیره بخشی از ابزار‌های رژیم آل‌خلیفه به‌منظور مقابله با ملت بحرین می‌باشد. باتوجه به اینکه 80 درصد مردم بحرین شیعه هستند و 20 درصد به اهل سنت وابسته و وهابی هستند، آنها با اتکا به اقلیت، به سرکوب مردم پرداخته و اهرم‌های قدرت را در دست دارند. لذا از سال 1970 (که جزیره بحرین از ایران جدا شد) تاکنون رژیم آل‌خلیفه سعی در تبدیل اکثریت به اقلیت داشته و در طی سال‌های گذشته به اتباع بنگلادشی، پاکستانی، هندی، مصری و حتی سعودی، تابعیت بحرین داده و بالعکس، بیشتر مردم بحرین با گرایش شیعی را اخراج نموده است؛ این درحالی است که سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم، توقف فعالیت حزب الوفاق و زندانی نمودن شیخ علی سلمان دبیرکل جمعیت الوفاق بحرین، کاملاً در تضاد با روح توافقات اولیه میان پادشاه بحرین و رهبران مخالفان است.
لذا به‌نظر می‌رسد که اکنون رژیم آل‌خلیفه تحت فشار آل‌سعود سعی دارد از طریق سلب تابعیت اتباع بحرینی شعله‌های انقلاب را خاموش نماید. ضمن اینکه تاکنون پنج هزار نفر در بحرین توسط دولت رژیم آل‌خلیفه سلب تابعیت شده‌اند. 
 
سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم و توقف فعالیت الوفاق چه پیامدهای اجتماعی، سیاسی، امنیتی و ... در داخل بحرین خواهد داشت ؟
تاکنون که بیش از پنج سال از انقلاب و خیزش مردم بحرین می‌گذرد، مردم به‌شکل مسالمت‌آمیز مسائل و خواسته‌های خود را مطرح نموده‌اند و شیخ عیسی قاسم و شیخ علی سلمان به‌عنوان دو روحانی آزادی‌خواه همواره سعی کرده‌اند تظاهرات مردم بحرین مسالمت‌آمیز باشد. اما با اعمال خشونت از سوی رژیم آل‌خلیفه به‌نظر می‌رسد شرایط به‌گونه‌ای تغییر یافته که امکان ادامۀ وضعیت سابق برای مردم بحرین میسر نیست و تقابل مردم و دولت قطعاً به خشونت کشیده خواهد شد.
 
پیامدهای این رویکرد دولت بحرین در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی چیست؟
بسیاری از کشورهای غربی و نهادهای بین‌المللی نسبت به اقدام رژیم آل‌خلیفه در سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم (که یکی از روحانیون برجسته و از مراجع بحرین تلقی می‌شود) واکنش نشان داده‌اند. همچنین بسیاری از کشورهای اسلامی سلبِ تابعیت آزادی‌خواهان بحرینی را مورد انتقاد شدید قرار داده‌اند. در واقع اگر این وضعیت ادامه یابد قطعاً جهان اسلام و به‌ویژه شیعیان عراق، سوریه، لبنان و جمهوری اسلامی ایران و حتی افغانستان ساکت نخواهند نشست و علیه رژیم آل‌خلیفه دست به تحرکاتی خواهند زد. ضمن اینکه بحرین به سمت خشونت‌های متقابل بین حاکمیت و ملت حرکت خواهد کرد.
 
سلب تابعیت شیخ عیسی قاسم و توقف فعالیت الوفاق در سطح نهادها و سازمان‌های بین‌المللی، نهادهای حقوق بشری و ... چه پیامدهای برای بحرین خواهد داشت؟
سلب تابعیت با ماده 15 منشور حقوق بشر سازمان ملل کاملاً مغایرت دارد. چرا که در این ماده به صراحت اعلام می‌کند هیچ دولت یا هیچ کشوری نمی‌تواند تابعیت یک شهروند را به هر دلیلی سلب نماید. همچنین باتوجه به شرایط بین‌المللی و همچنین اقدامات سرکوبگرایانه رژیم آل‌خلیفه به‌نظر می‌رسد کشورهای غربی به‌شدت نسبت به رفتار رژیم و حاکمیت بحرین نسبت به ملت بحرین نگران بوده و این رژیم را مورد انتقاد قرار می‌دهند. چنانچه درحالی که آمریکا یکی از حامیان مهم رژیم آل‌خلیفه می‌باشد آمریکایی‌ها به‌شدت اقدامات اخیر رژیم بحرین را محکوم کرده‌اند. به‌همین دلیل؛ به‌نظر می‌رسد شرایط به‌گونه‌ای است که حتی هم‌پیمانان رژیم آل‌خلیفه دیگر حاضر نیستند که هزینۀ بالایی در مقابل اقدامات این رژیم متحمل شوند.
 
باتوجه به احتمال حرکت مخالفان بحرینی به‌سوی درگیری داخلی و مخالفت‌های مسلحانه، چه عواملی در این زمینه نقش خواهد داشت و احتمال وقوع آن تا چه حد است؟
در واقع اتفاقی که خواهد افتاد این است که مردم بحرین ناچار خواهند بود در ماه‌های آینده شیوه‌های دیگری را در تقابل با رژیم آل‌خلیفه اتخاذ نمایند. یعنی هرچند مردم بحرین به درخواست رهبرانِ قیام، همواره تلاش نموده‌اند به دور از آشوب‌ها و خشونت‌ها مطالب و خواسته‌های مدنظر خود را مطرح نمایند اما چنانچه طرح این مطالب بدون نتیجه ادامه یابد رهبران مردم بحرین قطعاً شیوه‌های دیگری را اتخاذ خواهند نمود و تقابل خشونت‌آمیز حاکمیت و ملت در بحرین قطعی خواهد بود. ضمن اینکه اکنون دو گردان کماندویی عربستان نیز در بحرین به سرکوب مردم می‌پردازد و این برای رژیم آل‌خلیفه و رژیم عربستان هزینه‌های سنگینی به‌دنبال خواهد داشت.
 
چه عواملی می‌تواند در حرکت مخالفان بحرینی به‌سوی درگیری مسلحانه و انقلاب مسلحانه نقش داشته باشد؟
مردم بحرین با ادامه وضعیت فعلی و شرایط موجود ناچار به ایستادگی در مقابل رژیم آل‌خلیفه خواهند بود. ضمن اینکه اکنون کمپینی جهت دفاع از شیخ عیسی قاسم در سطح بحرین، جهان اسلام و کشورهای عرب منطقه تشکیل شده تا از طریق شکایت به شورای امنیت سازمان ملل، سازمان ملل، شورای حقوق بشر و نهادهای بین‌المللی رژیم آل‌خلیفه را در سطح منطقه منزوی‌تر کنند.