چاپ
چالش‌های دستیابی به صلح در یمن
 
 
گفتگو با دکتر عبدالرحمان راجح، رئیس مرکز پژوهش‌های سیاسی و استراتژیک یمن و کارشناس یمنی
فرزاد رمضانی بونش
 
سه‌شنبه 21 اردیبهشت 1395
 
 

هرچند گفتگوها در کویت برای رسیدن به صلح بین جریان‌های یمنی همچنان ادامه دارد اما چالش‌ها و موانع بسیاری فراروی آن وجود دارد. گفت‌وگوی زیر با دکتر عبدالرحمان راجح به بررسی چالش‌های دستیابی به صلح در یمن  پرداخته است.

اگر نگاهی به چالش‌های فراوری دسترسی به بحث آتش‌بس و صلح در یمن داشته باشیم، چه چالش‌های مهمی فراروی آتش‌بس و صلح در یمن وجود دارد؟
بیش از 26 روز عربستان آتش‌بسی را که خود سازمان ملل به آنها تحمیل کرده است را اعلام نموده است؛ اما این آتش‌بس پایدار نیست و هنوز عربستان مکرراً این آتش‌بس را نقض می‌کند، هواپیماهای آن در یمن پرواز می‌کنند و بعضی مناطق را بمباران کرده است و همچنین جبهه‌هایی در تعز، مارب، البیضا و سایر مناطق داخلی اصلاً به آتش‌بسی که سازمان ملل احترام نگذاشته‌اند و هر روز شاهد نقض این آتش‌بس هستیم. به اعتقاد من عربستان سعودی هنوز پایبند به یا خواستار صلح همیشگی در یمن نیست. عربستان سعی می‌کند که خود را به‌عنوان یک کشور بزرگ و فرامنطقه‌ای مطرح کند، لذا در تلاش برای اثبات قدرت و توانایی خود در یمن است که تا به حال تحقق پیدا نکرده است. هرچند عربستان تاکنون همه امکانات و زیرساخت‌های یمن را نابود و منهدم کرده است، اما به‌هرحال ایت کشور در حال پرداخت هزینه سنگینی در قبال یمن است و به پیروزی نیز دست پیدا نکرده است و برعکس ما شاهد یک جنگ طولانی در یمن هستیم و عربستان تاکنون هیچ دستاوردی در یمن پیدا بدست نیاورده است.

چرا مذاکرات در رسیدن به صلح در کویت شکست خواهد خورد و چه عواملی در آن مؤثر است؟
هنوز این مذاکرات ادامه دارد، اما همه معتقدند که شکست می‌خورد. وضعیت به این صورت است که گفتگویی که در کویت صورت گرفته است، یمنی ـ یمنی نیست، یعنی بین یمنی‌ها و عربستان سعودی است. به همین دلیل یمنی‌هایی طرفدار عربستان خواهان توافقی در مورد حمله عربستان یا صلح در یمن نیستند چراکه پایگاه مردمی و قدرت واقعی در یمن ندارند و وجود آنها فقط در سایه قدرت عربستان است. اگر این گفت‌وگوها به صلح یا آتش‌بس منجر شود، این افراد جایگاه خود را از دست می‌دهند و به همین دلیل اصرار دارند که جنگ ادامه پیدا کند. گفت‌وگوهایی که در کویت انجام شده، بر اساس قطعنامه 2216 شورای امنیت می‌باشد که این قطعنامه مقرر کرده که اولاً انصارالله باید از شهرها عقب‌نشینی کند، سلاح‌های خود را تحویل دولت یمن دهد و همچنین در مورد تشکیل دولت بر آن است که یمنی‌ها باید برای تشکیل دولت با هم توافق کنند.
چیزی که در حال حاضر در کویت وجود دارد این است که انصارالله و کنگره ملی یمن می‌گویند که در ابتدا تشکیل دولت و صلحی انجام شود، بعداً همه گروه‌های سیاسی ازجمله القاعده، داعش و گروه‌های وابسته به عربستان در یمن خلع سلاح شوند و فقط دولت وجود داشته باشد؛ اما چیزی که طرفداران ریاض بر آن اصرار دارند این است که اول انصارالله باید عقب‌نشینی از شهرها را انجام دهد، بعداً تشکیل دولت می‌دهیم و این امر غیرعقلانی است و احتمال شکست این گفت‌وگوها وجود دارد.

نگاه جریان‌های مختلف اخوانی و طرفدار گروه‌های سلفی به بحث صلح و آینده یمن در شرایط کنونی چیست؟
به اعتقاد من اخوانی‌ها، سلفی‌ها، و همه گروه‌های وابسته به عربستان هیچ تصوری از یمن به‌عنوان یک کشور مستقل، قدرتمند و دولتی پایدار و مستقل در این کشور ندارند. آنها در زیر چتر عربستان همکاری می‌کنند و به خاطر پول عربستان در حال جنگ هستند و بهانه‌های دینی و مذهبی برای این جنگ می‌آورند، اما تصور واضحی برای یمن ندارند. تقریباً عربستان برای یمن تصوراتی دارد و این بر مبنای تقسیم یمن به شش اقلیم است و این موضوع باعث تضعیف و نابودی یمن در آینده خواهد بود.
 
جریان‌های جنوبی یمن چه نگاهی به مذاکرات صلح دارند و در شرایط کنونی چه درخواست‌هایی دارند؟
جریان‌های جنوبی خود نیز چند دسته هستند و با هم متحد نیستند و چندین دیدگاه و تصور دارند. بعضی طرفدار منصور هادی هستند و در قالب گفتگوها در ریاض هستند. بعضی‌ها از طرف امارات متحده عربی تقویت می‌شوند و از آن کمک می‌گیرند، به دنبال جدایی‌طلبی یمن جنوبی از شمالی هستند و نقشه جدایی دارند، در این حال همه جنوبی‌ها در حال حاضر متأسفانه زیر سلطه عربستان و امارات هستند و امروز یمن جنوبی شاهد حضور نیروهای خارجی است. در این منطقه تقریباً نیروهایی از امارات، سودان، اردن، ایالات‌متحده آمریکا، اتیوپی، جیبوتی و سایر کشورهای آفریقایی حضور نظامی مستقیم دارند. جنوبی‌ها تقریباً هنوز به این فکر می‌کنند که اشغال جنوب یمن به شکل حاضر برای آنها دولتی مستقل و استقلال سیاسی خواهد آورد، به همین دلیل هنوز شاهد اشغال جنوب هستیم.

چه موانع دیگری برای رسیدن به صلح در یمن وجود دارد؟
به اعتقاد من بزرگ‌ترین مانع برای رسیدن به صلح در یمن عربستان سعودی است؛ که به حمایت این کشور از گروه‌های یمنی و مداخله در یمن باز می‌گردد. این گروه‌ها به دلیل برخورداری از حمایت خارجی، به واقعیت‌ها توجه نمی‌کنند و به دیگران اهمیتی نمی‌دهند. به همین خاطر دخالت مستقیم عربستان و همچنین نقشه‌ای که عربستان برای تقسیم یمن ارائه داده است، بزرگ‌ترین مانع برای ایجاد صلح در یمن است.

نگاه داعش و القاعده به بحث صلح در یمن چیست؟
داعش و گروه‌های تکفیری و تروریستی در یمن همکاری نزدیکی با امارات و عربستان داشته‌اند و کنار نیروهای عربستانی، اماراتی، نیروهای وفادار به عبدالله بن منصورهادی بر علیه ارتش و کمیته‌های مردمی یمن اقدام کرده‌اند. ارتش یمن و کمیته‌های مردمی از جنوب عقب‌نشینی کرده‌اند، اختلافات بین القاعده و نیروهای امارات وجود داشته است و توانسته‌اند چند شهر را اشغال کنند؛ اما در حال حاضر آمریکا وارد میدان شده و نیروی خارجی را به جنوب یمن وارد کرده است. به همین دلیل مصالحه‌ای سیاسی بین داعش و نیروهای امارات وجود دارد و باعث عقب‌نشینی نیروهای القاعده یا خروج آنها شده است. در این میان به اعتقاد من این نیروها اجیر عربستان و ایالات‌متحده آمریکا هستند و به صلح نیز پایبند نیستند.

آیا در میان‌مدت دسترسی به صلح در یمن امکان‌پذیر است؟
فکر می‌کنم صلح و ثبات در یمن وابسته به ریاض و در دست عربستان است. اگر عربستان تمایل داشته باشد که گروه‌های سیاسی یمن در کنار هم بنشینند و گفتگو کنند و به نتیجه برسند، صلح وجود خواهد داشت؛ اما اگر عربستان به دنبال این باشد که کلاً یمن را در دست بگیرد و آن را به دولتی دست‌نشانده تبدیل کند، اشکال وجود خواهد داشت و حتی اگر در کویت به توافق برسند، جنگ داخلی در یمن سالیان سال ادامه خواهد یافت.