چاپ
حضوری نوین از پاکستان در آسیای مرکزی
 
فاطمه صفوی
 
یکشنبه 13 دی 1394
 
 
 
همین روزهای اخیر بود که امامعلی رحمان، رئیس‌جمهوری تاجیکستان برای انجام دیدار و گفتگو درخصوص گسترش همکاری‌های میان دو کشور در زمینه‌های مختلف با عالی‌ترین مقامات پاکستان، وارد اسلام‌آباد شد و محمد نوازشریف، نخست‌وزیر کشور میزبان، شخصاً به‌همراه تعدادی از اعضای کابینه خود، از وی در فرودگاه بین‌المللی اسلام‌آباد استقبال کرد. بنا به اظهار مقامات رسمی، گسترش روابط با کشورهای آسیای مرکزی از اولویت‌های دولت پاکستان و یکی از اهداف کریدور اقتصادی پکن ـ اسلام‌آباد است.
گفتنی است طی یک دهه اخیر حضور پاکستان در کشورهای این منطقه چشمگیرتر به‌نظر می‌رسد و دولت کنونی پاکستان نسبت به دولت‌های قبلی این کشور، گام‌های بلندتری در توسعه روابط با آسیای مرکزی برداشته و آمدوشدهای سیاسی ماه‌های اخیر حاکی از اهداف بلندی است که پاکستانی‌ها در منطقه دارند؛ اهدافی که در عرصه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی بازتعریف شده‌اند.
کارشناسان مسائل استراتژیک بر این باورند که مؤلفه‌های سیاست خارجی پاکستان در آسیای مرکزی همواره متأثر از چگونگی شکل‌گیری امنیت و ثبات در افغانستان بوده است. این مهم را رقابت هند و پاکستان مضاعف خواهد کرد. بدین‌لحاظ اهداف پاکستان در آسیای مرکزی عمدتاً به تلفیقی از حوزه امنیت و حوزه انرژی معطوف می‌گردد.
دغدغه تأمین امنیت انرژی برای اقتصاد پاکستان که با رشد چشمگیری به جلو می‌رود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین پاکستانی‌ها در روابط خود با کشورهای آسیای مرکزی مباحث مربوط به امنیت انتقال انرژی از این منطقه به بازارهای مصرف خود و هند را نیز دنبال کرده‌اند.
سفر رئیس‌جمهور تاجیکستان به پاکستان که با انعقاد قراردادها و تفاهم‌نامه‌هایی در زمینه‌های مختلف همراه بود، به تقویت همکاری‌های فی‌مابین منجر شده و افزایش حجم مبادلات تجاری بین دو کشور را به‌دنبال داشته و تأثیر مثبتی بر گسترش مناسبات با آسیای مرکزی خواهد گذاشت. همچنین مقامات دو کشور بحث و گفتگو‌هایی درمورد پروژه انتقال برق «کاسا 1000»  که یک پروژه منطقه‌ای است، انجام داده‌اند.
در برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای وصول به اهداف تعریف‌شده طبق قراردادهای تجاری با تاجیکستان واردات و صادرات با این کشور هزینه گمرکی نخواهد داشت که این موضوع نقش مهمی در افزایش حجم مبادلات تجاری با کشورهای آسیای مرکزی دارد. پاکستان می‌تواند کالاهای زیادی به کشورهای این منطقه صادر و درقبال آن نیازهای انرژی خود را از این کشورها تأمین نماید.
برای دستیابی به این هدف ساخت جاده‌های ارتباطی یکی از برنامه‌های کریدور اقتصادی پکن و اسلام‌آباد می‌باشد. به گفته وزیر بازرگانی پاکستان بعد از احداث تونل «عطا‌آباد» گسترش روابط تجاری با چین هم آسان‌تر شده؛ افزون بر آن اسلام‌آباد از قراردادهای مشترک ازجمله گسترش مسیر ریلی بین چین، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان حمایت می‌کند و خواهان افزایش حجم مبادلات تجاری با این کشور‌ها می‌باشد.
پاکستان با منابع عظیم انسانی، دسترسی به آب‌های آزاد و با استفاده آتی از بندر گوادر درحال پیشرفت است. طرح بزرگ احداث کریدور اقتصادی پاکستان و چین که پکن و اسلام‌آّباد اراده‌ای جدی برای اجرای سریع آن دارند، می‌تواند شریک مهمی برای اقتصاد آسیای مرکزی باشد و نیاز کشورهای این منطقه را تأمین کرده و در توسعه تجاری و اقتصادی فی‌مابین نقش مهمی ایفا کند.
برخی از تحلیلگران مسائل منطقه‌ای بر این باورند که مقامات اسلام‌آباد پس از سفر به واشینگتن، موضع خود را در منطقه تقویت کرده و به‌شدت به‌دنبال گسترش روابط همکاری با کشورهای این منطقه می‌باشند.
نظر به اینکه پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی که در زمره کشورهای اسلامی قلمداد می‌شوند نقاط مشترک فراوان، زمینه‌ها و ظرفیت‌های زیادی برای گسترش روابط و همکاری‌های دوجانبه دارند، علاوه بر این، اینها می‌توانند در توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نقش‌های اثرگذاری داشته باشند.
افزون بر این پاکستان دارای تجربه منحصربه‌فرد در زمینه مبارزه با تروریسم بین‌المللی و افراط‌گرایی مذهبی است و می‌تواند به‌عنوان یک شریک مهم برای همراهی با کشورهای منطقه که متأثر از این پدیده هستند قابل اعتنا باشد.
نکته گفتنی دیگر اینکه هند به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قدرت‌های نوپدید در عرصه روابط بین‌الملل، به‌دنبال کسب موقعیت‌های تازه بوده و در این منطقه، عرصه رقابتی تازه‌ای را به روی پاکستان می‌گشاید. درواقع هند هم در راستای منافع خود خواهان سهم بیشتری در معادلات سیاسی و اقتصادی بین‌الملل و همچنین آسیای میانه بوده و در این راه کوشیده تا اهداف راهبردی کوتاه‌مدت و بلندمدتی را پیگیری کند. از این منظر پاکستان به‌دنبال آن است تا در برابر دشمن دیرین و رقیب دیرپای خود یعنی هند جایگاهی درخور برای خویش در این منطقه فراهم آورد؛ لذا اسلام‌آباد تلاش می‌کند در میدان رقابت با رقبایی مانند هند نیز عقب نماند. علاوه‌براین افزایش روابط نظامی ‌و امنیتی هند با کشورهای آسیای مرکزی و توجه این کشور به بالا بردن زمینه‌های حضور نظامی ‌و امنیتی خود در کشورهایی همچون تاجیکستان موجب توجه بیشتر پاکستان به منطقه شده است.
ازسوی‌دیگر پاکستان می‌کوشد تا در رقابت با ایران برای افزایش نقش بندر چابهار در منطقه از بندر گوادر به‌عنوان مهم‌ترین بندر برای ترانزیت کالا به منطقه بهره برد. این درحالی است که روسیه، ایران و هند کریدور شمال ـ جنوب را برای گسترش روابط اقتصادی میان سه کشور و گسترش همکاری‌های خود با کشورهای آسیای مرکزی و پیونددهنده میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا مدنظر دارند. به همین دلیل، افزایش حضور اقتصادی چین در کشورهای آسیای مرکزی در سال‌های گذشته سبب شده که سیاستمداران پاکستانی بر آن شوند که با همراهی با پکن، زمینه افزایش حضور اقتصادی و سیاسی خود را در این منطقه فراهم آورند.