چاپ
حرف‌های انتخاباتی در آمریکا خللی در اجرای برجام به‌وجود نخواهند آورد
 
مصاحبه با لارنس کُرب  درخصوص پذیرش برجام در آمریکا
 
شنبه 11 مهر 1394
 
 
زمان به سرعت سپری شد و برخلاف پیش‌بینی‌های بدبینانه، بالاخره برجام هسته‌ای در آمریکا مورد پذیرش قرار گرفت. سایت «ایران ‌ریویو»  در فضای پر از تردیدی که پیش از اعلام نتیجۀ تصمیم‌گیری در کنگره آمریکا درمورد برجام هسته‌ای ایران وجود داشت، در مصاحبه با یکی از چهره‌های سیاسی آمریکا کوشیده است پیش‌بینی نزدیک به واقعیتی درباره پذیرش یا عدم پذیرش برجام هسته‌ای در کنگره این کشور و سرانجامِ جدال خانگی ایالات متحده در رابطه با برجام داشته باشد. هرچند امروز نتیجه برای ما معلوم است، اما خواندن این مصاحبه که مهم‌ترین زوایای آن، دیدگاه لارنس کرب درباره توافق جامع، آینده روابط ایران و آمریکا و بحران‌های منطقه‌ای در خاورمیانه هستند، خالی از لطف نیست.
نوشتار حاضر تلخیص کوتاهی است از مصاحبه‌ای با عنوان «کنگره سرانجام رأی به پذیرش توافق با ایران خواهد داد و رئیس‌جمهور بعدی آمریکا نیز این رأی را محترم خواهد شمرد» که ازسوی سایت ایران ریویو  منتشر گردیده است.
لارنس کرب، یکی از کارشناسان ارشد مرکز ترقی آمریکایی  است که سابق بر این، سمت مدیریت مطالعات امنیت ملی در شورای روابط خارجی  را برعهده داشته است. کرب مدرک پی‌اچ‌د‌ی خود را از دانشگاه ایالتی نیویورک دریافت نموده و از سال 1981 تا 1985 معاون وزیر دفاع بوده است.
بزرگ‌ترین نگرانی‌ها درباره آینده برجام در آمریکا، احتمال رأی نیاوردن توافق در کنگره و امکان نقض آن با به قدرت رسیدن رئیس‌جمهور دیگری در آمریکا بوده‌اند که کرب با اطمینان‌بخشی اظهار داشته است روند قانونی در کنگره در صورت وتوی اوباما، وفوق دو مجلس بر آن است و شرط این غلبه، احراز دو سوم آراست. او افزوده البته این اولین بار است پیمانی بین‌المللی به رأی گذارده می‌شود، اما درست مانند ماجرای ازسرگیری روابط آمریکا با کوبا، اعضای کنگره آمریکا، به‌ویژه جمهوری‌خواهان که به هیچ‌وجه تحمل دیدن موفقیت اوباما را ندارند، تمام تلاش خود را به‌کار خواهند بست تا مانع از پذیرش برجام گردند. هرچند به نظر او، اوباما هم در این نزاع ساکت نخواهد ماند، اما به هر‌ حال از دید وی، توافق خود بسیار فراتر از این درگیری خانگی در آمریکاست. کرب پیش‌بینی نموده در 17 سپتامبر که زمان شصت روزه قانونی رأی است، اعضای کنگره برخلاف آن رأی دهند، ولی با وتوی اوباما، این رأی وارد مرحله جدیدی گردد و زمانی که کنگره در برابر وتو نتواند به رأی دو سوم در هر دو مجلس دست یابد، می‌توان گفت برجام از این مرحله گذر کرده است.
کرب در مورد آیندۀ برجام تحت ریاست‌جمهوری آتی آمریکا اظهار داشته است که اگر دموکرات‌ها در انتخابات 2016 برنده باشند که هیچ پرسشی درباره برجام وجود نخواهد داشت، اما در صورت قدرت گرفتن جمهوری‌خواهان، پیاده‌سازی توافق به نظر او با مشکل روبه‌رو نخواهد شد؛ زیرا اساساً پیش از این، روند اجرایی آن آغاز گردیده است. کرب اشاره دارد به توافق هلسینکی که رئیس‌جمهور فورد  آن را اجرایی ساخته و مطابق با آن تسلط اتحادیه شوروی بر اروپای شرقی در ازای آزادی بیشتر در این کشورها، به‌رسمیت شناخته شده است. طبق توضیح کرب، آمریکایی‌های بسیاری از این توافق ناراضی بودند، اما نه کنگره درباره آن نیاز به رأی‌گیری را احساس می‌کرد و نه جانشینان فورد مانند کارتر ، ریگان یا بوش از اجرای آن سرباز زدند. از دید کرب، ممکن است حین فعالیت‌های انتخاباتی در آمریکا حرف‌های زیادی زده شود، مانند این که توافق با ایران را می‌توان پایان بخشید؛ اما به باور وی با این اظهارات در اجرای برجام خللی به‌وجود نخواهد آمد.
توجه به سازوکار «ازسرگیری تحریم‌ها»  که تحمیل بلافاصله آنها را در صورت سرپیچی ایران از الزامات خود به‌دنبال خواهد داشت، این نکته را برجسته می‌سازد که هیچ تضمینی برای «تقلب» آمریکا در برجام یا اعمال تحریم‌های ثانویه وجود ندارد. بنابراین، این پرسش مطرح می‌شود که چه چیز مانع از نقض برجام ازسوی آمریکا می‌گردد. کرب در پاسخ اظهار داشته که ازسرگیری تحریم‌ها تنها در صورتی است که ایران به‌نوعی توافق را نقض کند و در چنین شرایطی لزوماً باید ابزاری برای بازگرداندن ایران به مسیر توافق وجود داشته باشد. این سازوکار از نظر کرب مهم است زیرا به‌ ناظران تضمین می‌بخشد که دیگر حتی اگر ایران ناقض برجام باشد، سازمان ملل دست‌اندرکار پیاده‌سازی اهرم تنبیهی است و چین یا روسیه نمی‌توانند تحریم علیه آن را وتو کنند. نکته دیگر این که اگر این امر به سازمان ملل سپرده شده، برای آن است که به گفتۀ او، تمامی کشورها به‌شدت به معاهدات سازمان ملل پایدارند، تنها کره شمالی از این امر مستثنی است که کرب تأکید دارد ایران، کره‌شمالی نیست.
درمورد این احتمال که آمریکا با فشار بر شرکت‌های اروپایی و آسیایی که خواهان بازگشت به بازارهای ایران هستند، تحریم‌های ثانویه‌ای را بر ایران تحمیل نماید، کرب اطمینان بخشیده است که آمریکا در صورت تعهد ایران به الزامات خود تحت برجام هسته‌ای، به چنین اقدامی دست نخواهد زد. زیرا از نظر او اساساً پس از رفع تحریم‌های علیه جمهوری اسلامی، توسعۀ اقتصادی وسیعی نه فقط در ایران بلکه در سراسر جهان به وقوع خواهد پیوست که این به‌دلیل ورود ذخایر نفت و گاز ایران به چرخه اقتصاد است. وی با اشاره به سخنرانی اوباما در دانشگاه، سخنان رئیس‌جمهور ایالات متحده در دفاع از برجام هسته‌ای را نیز حاکی از مغتنم شمردن این توسعه اقتصادی از دید وی دانسته است. از نظر کرب، اگر ایران در پنج سال آینده برجام را پیاده سازد، پس از آن هیچ کس در آمریکا حتی دربارۀ آن فکر هم نخواهد کرد. این مسئله به گفتۀ کرب یکی از ویژگی‌های نظام و ساختار آمریکایی است که اگر پایان کاری بد تمام شود می‌گویند «من که گفته بودم» و اگر امری به خیر و خوبی بینجامد، هیچ‌کس هیچ حرفی از آن به میان نخواهد آورد. از دید او، دلیل این همه مناقشه درمورد برجام، تنها آن است که افراد مختلف نمی‌خواهند از نظر سیاسی در این خصوص بازنده به حساب آیند.
برای بسیاری این پرسش مطرح است که آیا بی‌اعتمادی میان ایران و آمریکا در آینده این روابط باقی خواهد ماند یا خیر. از نظر کرب این دو کشور در آینده با هم همکاری‌هایی خواهند داشت. او از مثال چین استفاده کرده است: درحالی که چین و آمریکا در تاریخ روابط خود جنگی واقعی را تجربه کرده‌اند، اکنون رابطه‌ای منطقی و منفعت‌محور دارند که هرچند خالی از تنش نیست، اما ستیزه‌جویانه هم حساب نمی‌شود. کرب اظهار داشته است که ایران و آمریکا پس از یازده سپتامبر با هم همکاری‌هایی درخصوص طالبان و القاعده داشته‌اند. از دید وی، ایران و آمریکا با هم همکاری خواهند کرد. به گفتۀ او، هیچ کس قرار نیست در سوریه برنده باشد و نقطه مشترک ایران و آمریکا حذف بحران داعش، به‌ویژه در عراق است.
کرب مدعی است اگر ایران به توافق پایبند باشد و از حمایت گروه‌هایی مانند حزب‌الله دست بردارد، کنار گذاشتن چهار دهه تخاصم ساده خواهد بود. او مدعی شده در سال 1983، حزب‌الله 240 نفر از تفنگداران دریایی آمریکا را کشته است و بنابراین از دید او، همه چیز به سطح همکاری ایران و به‌ویژه نحوه ختم ماجرای سوریه بستگی دارد. او توافقات در بحث سوریه را مهم دانسته و بر این باور است که رفع بحران در سوریه می‌تواند روابط ایران و آمریکا را مانند روابط روسیه و چین با آمریکا، بهبود ببخشد. از نظر او، رفع تحریم‌ها به بهبود شرایط اقتصادی در ایران منجر خواهد گردید و در آن شرایط وی مدعی است ایران به‌جای مشکل‌آفرینی در سراسر منطقه، به فکر ساختن یا بازسازی کشوری بزرگ خواهد بود.
به باور کرب، در روابط بین‌الملل لزوماً نباید بر سر هر چیزی نظری موافق داشت و این مسالۀ پذیرش دیدگاه مخالف ازسوی طرف مقابل در خاورمیانه، موضوعی کلیدی برای رفع بحران داعش و بازگرداندن آرامش به منطقه خواهد بود. به گفتۀ وی، آمریکا با گروه‌هایی مانند حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها که به ادعای او تروریستی هستند، مشکل دارد و در این بین آمریکا باید با ایران به نوعی سازش برسد و این کشور دست از حمایت از این گروه‌ها بردارد.
درخصوص بحث بازرسی‌های «هر وقت، هر جا» در مسئله هسته‌ای، کرب عنوان نموده که بی‌شک برای بسیاری چنین بازدیدهایی ممکن است اطمینان‌بخش باشد؛ اما سایت‌های نظامی بخشی از قیمومیت ملت‌ها هستند و اینکه اساساً چنین خواسته‌ای روی میز مذاکره باشد و کشوری، چه ایران یا دیگری، آن را بپذیرد خارج از تصور است. از نظر او، به‌جای این بازرسی‌ها سندِ برجام وجود دارد و بر اساس این سند باید بر مسائل هسته‌ای ایران نظارت داشت.
درمورد اظهارات اشتون کارتر، در مورد عدم حذف گزینه نظامی ازسوی آمریکا، کرب بر این باور است که این اظهارات تنها در داخل آمریکا و برای حفظ وجهۀ اوباما مصرف دارند. او به اظهارات برخی مقامات ایرانی اشاره دارد که به تصور وی برای مخاطب داخلی مطرح می‌گردند و عنوان نموده است آمریکا مایل نیست این‌گونه تصور شود که توافق ضعف اوباما و ناتوانی وی در استفاده از نیروی نظامی را نشان می‌دهد. به این دلیل او باور دارد اظهارات اشتون کارتر را نیز باید در همین راستا تفسیر نمود. کرب بار دیگر تأکید نموده است با حذف تحریم‌ها و اجرای توافق، تنها برخی خاطره‌های ناگوار برای آمریکا مانند گروگان‌گیری ایران، یا برای ایران مانند کمک آمریکا به بریتانیا برای بازگرداندن شاه به قدرت، باقی می‌مانند.
در پاسخ به این پرسش که آیا این همکاری‌ها می‌تواند راهی عملی برای خروج از بحران‌هایی باشد که منطقه در حال حاضر با آن روبه روست، این کارشناس، سوریه را آغاز راه و بسیار تعیین‌کننده دانسته است. او توضیح داده ایران بر اسد تأثیرگذار است و می‌تواند نقشی کلیدی ایفا کند. به نظر او، گروه‌های بسیاری در این سرزمین حضور دارند که هیچ یک پیروز میدان نیستند. وی توصیه نموده است که ایران برای حفظ وجهۀ خود در منطقه، از حمایت از گروه‌هایی که علیه حکومت‌های سُنی مذهب می‌جنگند دست بردارد. به باور او، که این تصور که ایران خواهان سلطه بر منطقه است،‌ درست نیست، اما به هرحال تفکری است که با نحوه رفتار ایران القا گردیده است.
از نظر کرب، با کمرنگ‌کردن خاطرات بد تاریخی، الگوهایی برای بهبود روند مشارکت وجود دارد. مانند رابطه آمریکا با ویتنام یا چین. او بر این باور است که تکرار اتفاقات تاریخی، از آن نظر که مردم آمریکا نگاه چندان دقیقی به تاریخ ندارند، مانند سقوط هواپیما و غیره سوء‌تفاهم ایجاد خواهد کرد. درعوض، به توصیه او بهتر است مقامات دو کشور با قبول اشتباهات خود برای بهبود روابط به‌پیش بروند.
سخن پایانی این که کرب خوشبین است روابطی عادی میان ایران و آمریکا برقرار گردد و خود وی نیز بتواند روزی به ایران سفر کند. از دید او، با بهبود روابط آمریکا و ایران، می‌توان با مشکلات بسیاری روبه‌رو شد و این آغازِ فردایی بهتر برای منطقه است.