چاپ
حزب نهضت اسلامی تاجیکستان و چالش‌های پس از انتخابات
 
فاطمه صفوی
 
شنبه 19 اردیبهشت 1394
 
 
 
حزب نهضت اسلامی تاجیکستان به‌عنوان مهم‌ترین و تنها حزب سیاسی با رویکردهای دینی (اسلامی) در تاجیکستان و مجموعه کشورهای آسیای مرکزی، همواره نقش مثبت و مؤثری را در حفظ ثبات و امنیت سیاسی و فرهنگی این کشور داشته است. درپی اعلام نتایج مرحله اول انتخابات پارلمانی کشور که چندی پیش برگزار شد، این حزب از ورود به پارلمان محروم گردید؛ ازاین‌رو، رهبران آن به بازنگری روند اداره حزب عنایت خاص داشته‌اند.
ارزش‌ها و اهداف حزب که در اساسنامه‌اش بر بنیاد اسلام و اعتقادات دینی ترسیم شده است، چنین بیان می‌دارد که «با عنایت خداوند متعال، پیروی از پیامبر گرامی با اعتماد به نیروی خِرد مردم، نائل شدن به بنیاد جامعۀ پیشرفته، آزاد و باثبات، رسیدن به اولویت قانون و عدالت اجتماعی، مردم‌سالاری، شایسته‌سالاری و کرامت انسانی براساس ارزش‌های ملی، مذهبی و حقوق بشر فعالیت خواهد نمود».
این حزب در دوران جنگ داخلی در طی سال‌های 1992 تا 1997 نقش قابل اهمیتی را در برقراری آرامش و ثبات کشور و در جایگاه رفیع مشارکت در مذاکرات صلح سازمان ملل متحد ایفا نمود و طی سال‌های پس از آن نیز خدمات باارزشی در راستای حفظ ثبات و ارزش‌های ملی برای کشور انجام داده است. برخی از اعضای برجسته این حزب، طبق توافقات پس از جنگ داخلی در دولت و یا مصادر امور قرار گرفته و علی‌رغم تمامی فشارها و کارشکنی‌ها در اداره کشور مشارکت داشتند در دوره‌های قبلی انتخابات نمایندگان پارلمان نیز برخی از اعضای این حزب در پارلمان حضور یافته‌اند، به‌طوری که در پارلمان قبلی محی‌الدین کبیری، رئیس حزب نهضت اسلامی و سید عمر حسینی، معاون وی، به‌عنوان نمایندگان این حزب در مجلس برگزیده شده‌اند.
عدم توفیق حزب نهضت اسلامی در آخرین انتخابات پارلمانی این کشور حزب را در شرایط دشواری قرار داده است؛ ازاین‌رو، مسئولین و اعضای عالی‌رتبه آن، با اعلام برنامه‌هایی به‌دنبال علت‌یابی و اصلاح رویه‌های قبلی هستند.
گفتنی است با اعلام نتایج انتخابات پارلمانی اخیر این کشور، ضمن انتقاد صاحب‌نظران از عملکرد نهادهای مربوطه و دولت حاکم، عملکرد حزب هم مورد نقد قرار گرفته است و متعاقب آن، کبیری با توجه به پیشنهاد سید عمر حسینی، معاون اول این حزب، مبنی بر واگذاری بخشی از مسئولیت به جوانان، اعلام کرد تقریباً زمینه این موضوع فراهم شده است و در آینده نزدیک این بحث را که رهبری فعلی حزب نهضت مسئولیت خود را چگونه انجام داده است، مورد بررسی قرار خواهیم داد و چنانچه تصمیم بر این باشد که باید تغییراتی صورت بگیرد، در این امر یک روز هم تأخیر نخواهد شد.
محی‌الدین کبیری که از سال ۲۰۰۶ میلادی، پس از درگذشت سید عبداله نوری، رهبر پیشین حزب نهضت اسلامی، به رهبری حزب برگزیده و اداره آن را برعهده دارد، با تأکید بر اسلامی بودن مرام حزب، پرهیز از اتخاذ تصمیم تحت تأثیر احساسات و آشفتگی را از ویژگی‌های سیاست حزب نهضت اسلامی دانسته است. همچنین وی افزوده که باید معیار اصلی برای نهضت رضای خداوند، ملت و منافع کشور باشد؛ زیرا ملت برای خدمت به هیچ حزب و شخصیتی نبوده، بلکه نهضت اسلامی برای خدمت به ملت ایجاد شده است.
رئیس حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، حفظ ثبات داخلی را نیاز کشور دانسته و بر این نظر است که ناآرامی منطقه، بحران‌های اقتصادی و اجتماعی، احتمال رشد نرخ بیکاری و کاهش ارزش پول ملی، عواملی هستند که در آینده برای کشور مسائل و مشکلاتی را ایجاد خواهند کرد.
با نگاهی به رفتارهای سیاسی حزب در سال‌های اخیر و به تأیید بسیاری از کارشناسان مسائل منطقه، سیاست و تعامل حزب نهضت اسلامی در این کشور در قبال دولت و جامعه، سازنده و در ثبات کشور و منطقه مؤثر بوده است.
تحلیلگران با انتقاد از رویه‌های جاری، بر این ایده‌اند که نوع رفتار عوامل حکومتی، اعم از نهادهای سیاسی و امنیتی و انتظامی، با احزاب به‌ویژه این حزب، به‌گونه‌ای بوده که اوضاع امنیتی را به چالش کشانده و سبب بروز پیچیدگی‌هایی در سیاست داخلی این کشور می‌گردد؛ زیرا همواره نهادهای حکومتی تلاش می‌کنند که به هر وسیله، به‌ویژه افزایش فشار تبلیغاتی، اعمال سیاست فرهنگی محله‌گرایی و با دیدگاهی محدود و منفی نسبت به متخصصان و احزاب مخالف، از ورود آنها به مجلس و یا به‌عبارتی، دوایر قدرت جلوگیری نمایند؛ ازاین‌رو، حزب نهضت نیز از این قاعده مستثنی نبوده و فشارهای سیاسی سنگینی بر این حزب با هدف تقلیل جایگاه آن در افکار عمومی و در سطح نخبگان ملی و حتی موقعیت بین‌المللی آن وارد می‌آید، لکن علی‌رغم تضیقات و فشارهای شدید تبلیغاتی رسانه‌های دولتی بر این حزب، به‌هنگام برگزاری انتخابات پارلمانی مارس سال جاری و پس از آن در این کشور، مقامات مسئول این گروه سیاسی صبر و تحمل را پیشه کرده‌اند و محروم شدن حزب نهضت از کرسی‌های پارلمانی را فرصت جدیدی برای رسیدگی به امور و مسائل حزب خود خوانده و خواستار همکاری‌های نزدیک‌تر اعضا در داخل و خارج از تاجیکستان شده‌اند.
گفتنی است در روزهای اخیر سید عمر حسینی طی نامه‌ای به رمضان رحیم‌زاده، وزیر کشور، مراتب شکایت خود را از نحوه برخورد پلیس با اعضای حزب نهضت به وی اطلاع داده و در این نامه به مواردی از بازداشت خودسرانه اعضا و طرفداران حزب نهضت در شهرهای مختلف و نیز برخوردهای ناشایست پلیس که مغایر با قانون اساسی تاجیکستان و توافقنامه برقراری صلح و رضایت ملی در این کشور تلقی می‌شود اشاره داشته و اینگونه رفتارها را عامل افزایش بی‌اعتمادی قلمداد نموده و خواستار دیدار مسئولان این حزب با وزیر کشور تاجیکستان شده است. پیش از این نیز شورای سیاسی حزب نهضت اسلامی تاجیکستان با ارسال نامه‌ای به یوسف احمداف، دادستان کل کشور، مساعدت وی را برای پایان دادن به فشارهای فزاینده مقامات ادارات حکومتی، امنیتی و انتظامی کشور علیه اعضا و طرفداران این حزب خواستار شده بود. از سویی، بنا به اظهار یکی از اعضای «حزب نهضت اسلامی» تاجیکستان، وجود گروه افراطی سکولار در دولت این کشور موجب فشار فزاینده نهادهای حکومتی به این حزب شده است. وی بر این ایده است که برخورد خشن دولت «دوشنبه» با این حزب پس از انتخابات پارلمانی، حاکی از ترس دولتمردان از اسلام سیاسی و روحانیون مستقل می‌باشد.
از دیدگاه وی، هرچند دولت تاجیکستان مدعی و منکرخشونت و فشار علیه این حزب است، اما برنامه‌های راه‌اندازی‌شده در شبکه‌های تلویزیونی دولتی با هدف کاهش جایگاه و اعتبار این حزب، گویای این است که این گروه افراطی سکولار، تمامی مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور را نه در ناکارآمدی نهادهای حکومتی، بلکه فعالیت حزب نهضت اسلامی تاجیکستان می‌بیند. لذا وی توصیه می‌کند مقامات حکومتی باید برای اصلاح اوضاع نامطلوب اقتصادی و معیشتی مردم اقدام کنند؛ زیرا ادامه این اوضاع ناگوار، موجب پیچیده شدن شرایط اجتماعی کشور می‌گردد.