چاپ
موضع مخالف فرانسه در مذاکرات هسته ای گروه 1+5 با ایران


دکتر سعید خالوزاده
 
شنبه 1 فروردین 1394
 
 
 
موضع مخالفت اخیر فرانسه در مذاکرات هسته ای با ایران بار دیگر اهمیت سیاسی و خبری یافته است. البته این موضع منفی در عین حال می تواند مثبت هم باشد! و به‌نوعی نویدبخش مراحل پایانی مذاکرات و رسیدن به توافقی مورد قبول طرفین است. زیرا تا مذاکرات به مرحله نهایی و توافق نرسیده باشد موضع منفی فرانسه نیز معنی پیدا نمی‌کند. البته محتمل است موضع منفی فرانسه چند روزی توافق را به تاخیر اندازد ولی بالاخره این موضع با تعدیل‌هایی مثبت می‌شود. این در حالی است که به لحاظ منافع سیاست خارجی موضع فرانسه چندان هم غیر منطقی و عجیب نیست. فرانسه بیشتر از هر چیزی دنبال منافع خاص خودش بوده و پرونده هسته‌ای ایران فرصتی را برای کسب این منافع و مطرح کردن خودش در عرصه بین المللی فراهم کرده است. آبان ماه سال 1392 نیز در آخرین لحظات، سخنان فابیوس، وزیر خارجه فرانسه، چند روزی از امضا توافقنامه مشترک جمهوری اسلامی ایران با گروه 1+5 جلوگیری کرد.
بدنبال مذاکرات فشرده ایران با گروه 1+5 بخصوص با آمریکا فرانسه مجددا به مخالفت با روند مذاکرات پرداخته و خواستار تنگناهای بیشتری در فعالیت‌های هسته‌ای ایران شده است. البته این مخالفت صرفا در قبال ایران نیست بلکه بیشتر در نوع رفتار و عملکرد آمریکا است. مذاکرات مکرر دوجانبه بین دکتر ظریف و جان کری مورد خوشایند فرانسه نیست و آنها را تحریک می‌کند. فرانسه مایل است آنها هم بطور جدی وارد بازی باشند و در گفتگوهای محرمانه پشت پرده بخصوص در مسائل خاورمیانه و سوریه سهیم شوند. فرانسه مایل است بر سر بحران سوریه نیز به راه حل سیاسی برسد و منافع این کشور تامین شود اما تا کنون هیچ نشانه ملموسی که نشان دهد اراده‌ای برای انجام چنین کاری وجود دارد، مشاهده نمی‌شود. به اعتقاد فرانسوی‌ها آمریکایی‌ها چندان در این زمینه جدی نیستند.

اصولا موضع منفی فرانسه بیشتر از هر چیز سهم خواهی و کسب منافع بیشتر است. منابع فرانسوی به روزنامه الحیات گفتند که «این احتمال بسیار می‌رود که اولاند و وزیر امور خارجه‌اش، در صورتی که ببینند اختلافات اساسی مثل تعداد سانتریفیوژها و مساله بازرسان آژانس و عدم نظارت کامل بر تاسیسات هسته‌ای به قوت خود باقی است، توافق نهایی با تهران را امضا نکنند».
می‌توان احتمال داد که پرونده هسته‌ای ایران یک پرونده ویژه اقتصادی شده است. اظهارات فرانسوی‌ها نشان می‌دهد که مذاکرات آمریکایی‌ها و ایرانی‌ها که به زودی نتایج آن برای جهانیان روشن می‌شود، به مرحله گفت وگو بر سر بده بستان‌ها رسیده است. دیگر دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، محل جدل نیست، قضیه امروز رسیدن به یک توافق باارزش است. بر اساس دیدگاه فرانسوی‌ها این رئیس جمهوری آمریکا، باراک «اوباما است که بر روی ایران حساب کرده است». حساب بر روی «شریکی برای تامین ثبات در خاورمیانه»، شریکی که هسته‌ای شده است و از این طریق مورد حمایت قرار گرفته است. قطعا این توافق اوضاع در سوریه را تغییر می دهد، و حساب کردن واشنگتن بر روی تهران به این معنا است که نقش آن را در عرصه سیاسی سوریه پذیرفته است و این چه بسا به معنای کاهش نقش فرانسه باشد.
به هر حال موضع مخالف فرانسه طی روزهای اخیر بازتاب‌های گسترده‌ای در محافل سیاسی جهان داشته است. البته کسانی که با دیپلماسی فرانسه آشنا هستند خیلی از این موضع فرانسه شگفت زده نشدند وحتی آنرا پیش‌بینی می‌کردند. اما چرا فرانسه یک چنین موضع منفی نه تنها در برابر ایران و بلکه در برابر سایر شرکای خود در پیش گرفته است؟ چند علت اصلی را می‌توان برای این موضع فرانسه بر شمرد:
برخی از تحلیلگران معتقدند این یک سناریوی از پیش تنظیم شده بوده و در این مرحله نقش پلیس بد به فرانسه داده شده تا با مخالفت با برخی از مفاد تفاهنامه شرایط را برای ایران سخت‌تر نموده و برخی امتیازات دیگر از طرف ایرانی از جمله در رابطه با حق غنی‌سازی و یا فعالیت راکتور آب سنگین اراک و یا تحویل اورانیوم‌های غنی‌سازی شده 20 درصدی بگیرند.
همگان می‌دانند که نتانیاهو از مدتها قبل تلاش بسیاری نموده تا هیچگونه توافقی بین ایران و گروه 1+5 بر سر فعالیت‌های هسته‌ای ایران بوجود نیاید و در این رابطه شخص نتانیاهو بارها به کشوهای غربی و بخصوص به آمریکا نسبت به هرگونه تفاهم با ایران هشدار داده تا جایی که این شخص خود را مضحکه محافل سیاسی و رسانه‌ای کرده است. گویا رژیم اسراییل در زمان ناامیدی از آمریکا و دولت باراک اوباما لاجرم بسوی مهمترین کشور طرفدار این رژیم در اروپا شتافته و سعی نموده در آخرین لحظات از حضور فرانسه در این مذاکرات استفاده نماید. بطور کلی، فرانسه از روابط بسیار خوبی با دولت اسرائیل برخوردار است و سوسیالیست‌های حاکم در مقایسه با دست راستی‌های محافظه‌کار بازهم از مناسبات بهتری با اسرائیل برخوردار هستند. این در حالی است که لابی یهود و اسرائیل در فرانسه از موقعیت و نفوذ بسیار زیادی برخوردار است و همه اینها می‌تواند توجیه‌گر اقدام فرانسه در مخالفت با توافق مورد نظر بوده است. امری که بلافاصله با خرسندی و استقبال نتانیاهو مواجه شد.
از طرف دیگر باید دید چه کشورهایی مخالف به نتیجه رسیدن تفاهم بین ایران و گروه 1+5 هستند؟ در این میان، کشورهای زیادی هستند که مخالف هرگونه نزدیکی بین ایران و غرب و حل و فصل پرونده هسته‌ای ایران می‌باشند. در این میان قطعا کشورهای عربی و بخصوص عربستان سعودی جایگاه ویژه‌ای دارند. همگان می‌دانند که فرانسه از دیرباز یک سیاست عربی دارد و صرفنظر از اینکه محافظه‌کاران و دست راستی‌ها یا چپ‌ها و سوسیالیست‌ها قدرت را در دست داشته باشند، این سیاست در رابطه با کشورهای عربی مورد توجه دست اندرکاران سیاست خارجی فرانسه است. کشورهای عرب همسایه ایران از هرگونه توافق و نزدیکی ایران با کشورهای غربی هراس دارند و تصور می کنند با عادی‌سازی و گسترش روابط طرفین موقعیت آنها به‌خطر می‌افتد. لذا تلاش زیادی دارند تا از این بهبود روابط جلوگیری کنند. برخی گمانه زنی های حاکی از آن است که این کشورها با توجه به مناسبات دیرینه و گسترده‌ای که با فرانسه دارند، از این کشور خواسته‌اند یا از طریق اهرم‌های اقتصادی و تجاری فشار آورد تا مانع از امضاء توافقنامه‌ای با ایران در سر پرونده هسته‌ای شوند. از این نظر، حتی عنوان می‌شود که منافع اسرائیل با کشورهای عربی در یک راستا قرار می‌گیرد و این دو طیف ماههاست تلاش زیادی دارند تا مانع از حل و فصل پرونده هسته‌ای ایران شوند. و لذا دست بدامان فرانسه شده‌اند.
البته اختلاف فرانسه با آمریکا به معنای اختلاف نظر بسیار بزرگی نیست و بعید است این امر تا جایی پیش برود که به صورت مانعی در روند مذاکرات آتی ظاهر شود و یا اینکه فرانسه از روند مذاکرات کنار گذاشته شود، زیرا بدیهی است که در این صورت، پاریس موقعیت تاثیرگذاری خود را از دست می دهد. فرانسه زمانی می‌تواند تاثیرگذار باشد که داخل این گروه حضور داشته و هم با ایران و هم با کشورهای عضو به بحث و تبادل نظر بپردازد. کنار گذاشتن موجب منزوی شدن فرانسه می‌شود. فرانسه، چه بسا بیشتر از هر چیزی بدنبال ارتقاء موقعیت خود و سهم خواهی بیشتر است.