چاپ

چاپ نخست: شهریور ۱۳۹۱

شابک:۳ ـ ۱۷۹ ـ ۵۲۶ ـ ۹۶۴ ـ ۹۷۸

قیمت: ۳۰۰۰ تومان
 
پژوهش و تحقیق: آسیب‌شناسی مناسبات اخیر ایران و جمهوری آذربایجان
 
نظارت و تدوین: مؤسسه ابرار معاصر تهران
انتشارات موسسه ابرا معاصر تهران، بولتن تحقیق و پژوهش
 
جمهوری آذربایجان در میان سیاست‌های ایران در قفقاز جنوبی حائز نقش مرکزی و تعیین‌‌کننده است. بااین‌حال، به‌رغم اینکه دو کشور دارای پیوندهای تاریخی، فرهنگی و مذهبی مشترکی هستند، مناسبات آنها همواره ماهیت سینوسی داشته است که نمود واقعی آن را می‌توان در بستر تنش‌های سیاسی ـ ژئوپلیتیکی اخیر میانشان مشاهده کرد. سؤال این است که با وجود این همه وابستگی‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی یا فضای کاملاً بارور برای تعمیق مناسبات بین ایران و آذربایجان، مهم‌ترین علل بروز چالش‌های سیاسی در مناسبات سیاسی طرفین چیست. طبق نتایج این پژوهش، تنش‌های سیاسی بین طرفین را می‌توان معلول دو دسته از عوامل ژئوپلیتیکی و سیاسی دانست. عوامل ژئوپلیتیکی همچون: رژیم حقوقی دریای خزر، ماهیت احساسی روابط طرفین، بحران قره‌باغ، تقابل رویکردهای ناسیونالیستی، و مناسبات راهبردی آذربایجان با آمریکا و اسرائیل عوامل چالش‌زای ثابتی هستند که روابط دو کشور به‌شدت متأثر از آنهاست. برعکس، عوامل سیاسی متغیرهای غیرثابتند که به‌صورت دوره‌ای روابط دو کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهند که از آن جمله در روابط اخیر طرفین می‌توان به موضوع اسلام‌ستیزی دولت آذربایجان همزمان با تحولات جهان عرب، شائبه استقرار گروه منافقین در آذربایجان و حاشیه‌های سیاسی یوروویژن 2012 اشاره کرد. بااین‌حال، آنچه در این میان باعث تشدید و پیچیده شدن تنش‌ها شده، ذهنیت منفی و خصومت‌آمیز ژئوپلیتیکی طرفین از یکدیگر است که به‌نظر می‌رسد فقط از راه بصیرت دیپلماتیک بین آنها می‌توان بر این پیچیدگی فائق آمد.
 

فهرست

1. مقدمه ۱۵
2. موقعیت ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان ۱۵
3. پتانسیل‌های اقتصادی جمهوری آذربایجان ۱۷
4. اهمیت راهبردی آذربایجان برای ایران در محور ژئوپلیتیکی شمالی ۱۸
5. روابط تجاری‌ ـ اقتصادی ایران با جمهوری آذربایجان ۲۰
6. بنیان‌های ژئوپلیتیکی ـ سیاسی تنش‌های اخیر در مناسبات ایران ـ جمهوری آذربایجان ۲۴
6ـ1. بنیان‌های ژئوپلیتیکی ۲۴
6ـ1ـ1. اختلافات بین ایران ـ جمهوری آذربایجان در زمینه رژیم حقوقی دریای خزر ۲۴
6ـ1ـ2. ماهیت احساسی مناسبات بین ایران و جمهوری آذربایجان ۲۹
6ـ1ـ3. تبعات سیاسی ـ ژئوپلیتیکی بحران قره‌باغ ۳۱
6ـ1ـ4. تقابل رویکردهای ناسیونالیستی (ترکی ـ ایرانی) طرفین ۳۳
6ـ1ـ5. ماهیت راهبردی مناسبات جمهوری آذربایجان با ایالات متحده و اسرائیل ۳۴
6ـ2. بنیان‌های سیاسی ۳۷
6ـ2ـ1. اسلام‌ستیزی دولت آذربایجان همزمان با تحولات جهان عرب ۳۷
6ـ2ـ2. شائبه استقرار گروهک منافقین در جمهوری آذربایجان ۴۰
6ـ2ـ3. یوروویژن و تشدید حفره‌های ژئوپلیتیکی بین ایران ـ جمهوری آذربایجان ۴۳
7. نتیجه‌گیری ۴۵
پی‌نوشت‌ها ۴۹